ORMAN AMENAJMAN YÖNETMELİĞİ TASLAĞI HAKKINDA ORMAN MÜHENDİSLERİ ODASININ GÖRÜŞLERİNİ

İÇEREN RAPOR

 

                I- RAPORUN HAZIRLANMA NEDENİ:

Orman Genel Müdürlüğünce hazırlanan Orman Amenajman Yönetmeliği taslağı hakkında Orman Mühendisleri Odasının görüşlerinin belirlenmesi amacıyla bu rapor hazırlanmıştır.

 

                II- TASLAK  ÜZERİNDE İNCELEME VE ODANIN GÖRÜŞLERİ:

Taslak usul ve esaslar olmak üzere iki aşamalı olarak incelenmiştir.

                1- Hazırlanma şekli acısından inceleme: Bu yönetmelik, tüm mevzuatın hazırlanmasında dikkat edilmesi gereken usul ve esasların belirlendiği, Bakanlar Kurulunun 2005/9986 sayılı kararı ile yürürlüğe konulan ve Resmi Gazetenin 17/2/2006 tarihli ve 26083 sayılı sayısında yayımlanan 'Mevzuat Hazırlama Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik' hükümlerine uygun olarak hazırlanmamıştır. Şöyle ki;

                a) Madde düzenlemelerinde madde, fıkra, bent ve alt bent ayrımlarına ve bunları belirleyen kodlamalara uyulmamıştır. Örneğin: Madde numaraları için Madde 15- '.., fıkralar için (1)', bentler için a)',  alt bentler için 1)'  vb. kodlamalar yapılmalıdır.

                b) Yönetmelik taslağının amaç, kapsam ve ilkeleri aynı madde içinde Örneğin: Taslak Madde 1- de olduğu gibi birlikte yazılmıştır.

                c) Yönetmelik taslağında tanımlara yer verilmemiş olup, maddeler içinde tanımlamalar  yapılmıştır.Örneğin: Taslak Madde 9-  de olduğu gibi Plan ünitesi, işletme sınıfı, bölme, bölmecik'.. vb

                Tanımlar uygulamalarda anlam birliğini sağlayan kavramlar olup, mutlaka yönetmeliğin başında ayrı bir madde içinde net bir şekilde yer almalıdır.

                d) Maddeler içinde ayraçlara yer verilmemelidir.  Örneğin taslağın madde 63'(dere, nehir, ırmak ve baraj gibi su yüzeyine sahip alanların etrafında oluşturulan ve ekosistem sağlığı açısından önemli olan ormanlık alanlar)' ve bir çok maddelerde olduğu gibi.

                c) Taslağın her maddesinin başına madenin içeriğini özetleyen kısa başlıklar yer almalı ve daha anlaşılır bir şekilde yazılmalıdır.

 

                2- Hazırlanma şekli ile esas üzerindeki değişiklik önerilerinin birlikte mevcut yönetmelik taslağı üzerinde gösterilmesi:

 

(TASLAK)

ORMAN AMENAJMAN YÖNETMELİĞİ

 

BİRİNCİ BÖLÜM

Amaç, Kapsam Dayanak, Planlama İlkeleri,

görev, yetki ve sorumluk

                Amaç

                MADDE 1- (1) Devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar ve hususi ormanlar, özel ağaçlandırma yoluyla  kurulmuş ormanların envanterlerinin yapılması, amenajman planlarının düzenlenmesi, yenilenmesi, ara yoklaması, uygulanması, plan değişikliği, denetlenmenin yapılması ve yaptırılmasına ilişkin usul ve esasların düzenlenmesidir.

                Kapsam

                MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik Devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar, hususi ormanlar ve özel ağaçlandırma yoluyla kurulmuş ormanlar, bu ormanlardaki Amenajman hizmetlerini yapacak amenajman başmühendislikleri, amenajman heyetleri, bu hizmetleri  29/6/2006 tarihli ve 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanuna göre serbest olarak yapan ormancılık orman ürünleri büroları, şirketler ve meslek mensuplarını kapsar.

                Dayanak

                MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 26 ncı ve Ek madde 5 inci maddeleri ile 31/10/1985 tarihli ve 3234 sayılı Orman Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanunun 29 uncu maddesine göre hazırlanmıştır.

                Tanımlar

                MADDE 4- (1) Bu yönetmelikte geçen;

a)       Bakanlık: Çevre ve Orman Bakanlığını,

b)       Bölge müdürlüğü: Orman Bölge müdürlüğünü,

c)       Genel müdürlük: Orman Genel Müdürlüğünü,

ç)   İşletme müdürlüğü: Orman İşletme Müdürlüğünü,

d)       İşletme şefliği: Orman İşletme şefliğini,

e)       '

f)        '

g)       Plan: Orman amenajman planını,

h) '..

NOT: Bu Maddeye Yönetmelik Metninin İçine Yazılan Veya Yazılması Gereken Tüm Tanımlar Alfabetik Sıraya Göre Yazılmalıdır.)

z)'.

                Planlama ilkeleri

                MADDE 5- (1) Devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar, hususi ormanlar ve özel ağaçlandırma yoluyla kurulmuş ormanların amenajman planları yapılırken; orman kaynaklarının planlanmasında kullanılan aşağıdaki temel ilkelere uyulur.

                a) Sürdürülebilirlik, iktisadilik, verimlilik, çok amaçlı faydalanma, sosyo-kültürel geleneklerin yansıtılması, sektörler arası eşgüdüm, uluslar arası sorumluluk, biyolojik çeşitliliği koruma, estetik ve diğer değerleri koruma, karbon dengesi, katılımcı yaklaşım, orman sahibinin belirlediği işletme amaçları ve bu amaçları gerçekleştiren teknikler.

                b) Ayrı bir plan ünitesi veya işletme sınıfı halinde ayrılmış bulunan araştırma ormanları, bakir ormanlar, milli parklar, avlaklar, tabiatı koruma alanları, kent ormanları, mesire yerleri, tohum meşcereleri, gen koruma ormanlar ile benzer özellik arz eden ormanların ve alanların  planları ilgili uzmanların katkıları ile bu yönetmelik hükümleri dışında yapılabilir.

        c) Amenajman planları Ormancılık Ana Planı, imzalanan uluslararası sözleşmelerde belirlenen gösterge ve ölçütler, beş yıllık  kalkınma planları, stratejik bölgesel planlar, ulusal ormancılık programı, çevre düzeni planı ve havza veya işletme bazında geliştirilecek planlar ile uyumlu olmalıdır.

        ç) Değişen ormancılık anlayışlarını ve teknolojideki gelişmeleri uygulamaya koymak yeni model geliştirmek, bu modelin Türkiye koşullarında uygulanıp uygulanamayacağını tespit etmek amacıyla; Orman Genel Müdürlüğünce teşkil edilecek bir grubun gözetim ve yönetimi altında, bu Yönetmelik hükümlerine tabi olmadan, değişik içerik ve bazlarda amenajman planları ile ulusal orman envanteri gibi çalışmalar da yapılabilir. Geliştirilen modelin uygulamada yaygınlaştırılması gerektiğinde, bunlarla ilgili ayrı bir tebliğ hazırlanır.

                d) Devlet ormanlarının işletme amaçları; Ulusal Ormancılık Programı çerçevesinde, ormanların ekonomik, ekolojik,  sosyal ve kültürel fonksiyonları dikkate alınarak katılımcılık ve ekosistem tabanlı fonksiyonel  planlama yaklaşımı esas alınarak Çevre ve Orman Bakanlığınca belirlenir.

                e) Devlet ormanları, hükmi şahsiyeti haiz amme müesseselerine ait ormanlar, hususi ormanlar ve özel ağaçlandırma yoluyla kurulmuş ormanların işletme amaçları sahipleri tarafından belirlenir. Gerektiğinde, bu ait ormanlar için de  ormanların ekonomik, ekolojik,  sosyal ve kültürel fonksiyonları dikkate alınarak katılımcılık ve ekosistem tabanlı fonksiyonel  planlama yaklaşımı benimsenir.

                Görev, yetki ve sorumluluk

                MADDE 6- (1) Orman amenajman planları, Amenajman Başmühendislikleri tarafından bu yönetmelikteki esaslara uygun olarak yapılır.

(2) Amenajman planlarının serbest piyasaya yaptırılmak istenilmesi halinde bu ihaleli işler; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu esaslarına uygun olarak, 29/6/2006 tarihli ve 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanuna göre yetkilendirilmiş, ruhsatlı, Orman mühendisleri Odasına kayıtlı meslek mensuplarının kurduğu ormancılık ve orman ürünleri büroları ile şirketlerden satın alınır.

(3) Orman amenajman planlarının yapımına yetkili olan heyetler, ormancılık ve orman ürünleri büroları ile şirketler planların yapımı aşamasında uyguladıkları teknik, hukuki ve idari  işlemlerden sorumludurlar.

                NOT: Taslağın 1 inci, 2 inci ve 3 üncü maddeleri yukarıdaki şekilde formatlanmış, 6 ncı maddeye 2 inci ve 3 üncü fıkra eklenmiş ve ayrıca 5 inci tanımlar maddesi eklenmiştir.

 

İKİNCİ BÖLÜM

Orman Formları, İşletme Şekilleri ve

Ormanın Geçmişteki Durumunun Tespiti

               

                Orman Formları

MADDE 7- (1) Ormanın formu; fonksiyonuna, işletme amacına, ağaç türünün biyolojisine ve yetişme ortamı koşullarına göre belirlenir. Fonksiyonunu en iyi şekilde yerine getirecek formda veya o forma dönüştürülecek şekilde planlanır. Orman Amenajmanı yönünden orman formları kuruluş bakımından; a) Aynıyaşlı ve Tek katlı (Maktalı), b) Değişikyaşlı ve Düşey kapalı ormanlar (Seçme ya da Devamlı Orman) olarak ikiye ayrılır. İşletme şekilleri bakımından; Koru, Baltalık ve Korulu baltalık olmak üzere üçe ayrılır.

                Ormanların işletme şekli

MADDE 8- (1) Mevcut kuruluş bakımından;

a) Koru (Tohum kökenli) veya  baltalık (Sürgün kökenli) olup olmadığına bakılmaksızın, asli ağaç türleri;

1) Işık ağaçlarının saf veya kendi aralarında meydana  getirdikleri karışık,

2) Işık ve yarı gölge ağaçlarının karışık

biçimde bulunduğu meşcerelerden oluşan ormanlar, Aynı yaşlı ve Tek katlı (Maktalı) orman;

b) Koru (Tohum kökenli), seçme baltalığı (Sürgün kökenli) veya korulu baltalık (Tohum ve sürgün karışık) olup olmadığına bakılmaksızın, asli ağaç türleri;

1) Gölge ağaçlarının saf veya kendi aralarında karışık,

2) Gölge ağaçlarının yarı gölge ağaçlarıyla karışık,

3) Gölge ağaçlarının ışık ağaçlarıyla veya hem ışık hem  yarı gölge ağaçlarıyla karışık biçimde bulunduğu meşcerelerden oluşan ormanlar, Değişikyaşlı ve Düşey kapalı (Seçme yada Devamlı Orman) orman formunda mütalaa edilir.

(2) Ancak; değişikyaşlı orman formu için gerekli olan verim gücü yüksek yetişme ortamı koşullarının uygun olmaması veya elverişli duruma getirilmesine imkan bulunmaması hallerinde, saf göknar meşcerelerinden oluşan ormanlara da, aynıyaşlı orman formu verilebilir. Aynı düşünceyle, verim gücü yüksek yetişme ortamlarında bulunan katlı meşcereler, gereği halinde, değişikyaşlı ve düşey kapalı (devamlı orman) orman formunda değerlendirilebilir.

(3) Baltalıkların, mahalli şartlar da göz önünde bulundurulmak suretiyle koruya dönüştürme imkanları aranır.    

Ormanın geçmişteki durumunun Tespiti

MADDE 7- (1) Amenajman planları hazırlanırken, ormanın geçmişteki durumuyla ilgili bilgilerden  yararlanılır. Bu amaçla; ormanın geçmişteki sınırları, büyüklüğü ve bağlı bulunduğu idari organizasyon; ormandan yapılan faydalanmaların mahiyet ve şekilleri; uygulanan teknik müdahalelerin orman üzerindeki etkileri; halk-orman ilişkileri ve bunların zaman içindeki değişimleri; kadastro, mülkiyet ve koruma işleri; biyotik ve abîyotik olayların orman üzerindeki çeşitli etkileri; komşu plan ünitelerinin ve alanlarının durumu gibi, ormanın tarihçesini ilgilendiren bilgiler, mümkün olan en eski tarihten başlanarak, kronolojik sıra ile belirlenir. Toplanan bilgiler amenajman planında kısa ve özlü biçimde açıklanır.

Son plan döneminden sonra ormanın aldığı durumun tespiti

MADDE 8- (1) Geçmiş durumun tespitinde en son plan devresine ait bilgiler daha ayrıntılı toplanır. Bu amaçla ormanda yapılan gözlemlerden, işletmece tutulmuş yıllık kayıtlardan, değişik rapor ve istatistiklerden yararlanılır. Özellikle, son plan devresinde uygulanan silvikültürel işlemlerin orman üzerindeki olumlu ve olumsuz sonuçları, servet, artım, eta ve hasılata ait diğer bilgiler, sayısal karşılaştırma yapılarak, planda gösterilir. Sonuçlar, planın ilgili bölümlerinde değerlendirilir.

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Ormanın Mevcut  Durumunun Tespiti

 

                Plan uygulama ünitelerinin ayrılması

MADDE 9- (1) Orman rejimine tabi alanlar; sürekli ve planlı olarak işletilmek üzere, plan ünitelerine, işletme sınıflarına, bölmelere ve bölmeciklere ayrılır.

(2) Ormanlık alanlarda ortalama bölme büyüklükleri üzerinde etkili olan ana faktör orman fonksiyonudur.   

Plan Ünitesi: idari ve teknik iş bütünlüğü sağlamak üzere; doğal, coğrafi sınırlara dayanılarak ayrılmış planlama birimidir. Plan ünitesi en çok bir İşletme Şefliği alanını kapsar.

İşletme sınıfı: Plan ünitesi; değişik orman fonksiyonlarının işletme amacı olarak öne çıkması ya da orman formları ve işletme şekilleri yönünden farklı alanların bulunması durumunda bu alanlar, toplu veya parçalar halinde dağınık bulunmalarına bakılmaksızın, taşıdıkları özelliklere göre bir araya getirilerek işletme sınıflarına ayrılır.

Bölme: Uygulanacak silvikültürel işlemler, envanter, kayıt, hesap ve kontrol işlerine temel oluşturmak üzere, arazinin topografik yapısına, dere, sırt, boyun ve tepe gibi doğal; yol, yangın emniyet şeridi vb. gibi yapay hatlara dayanılarak plan ünitesinin içinde ayrılan sabit sınırlı alanlardır.

Bölmecik: Aynı bölme içerisinde, farklı fonksiyon, yetişme ortamı ya da meşcere tipi alanlarının bulunması halinde, bölmeler bölmeciklere ayrılır.

NOT: Bu maddedeki dört adet tanım, 5 inci madde tanımlara alınmalıdır.)

Orman fonksiyonlarının belirlenmesi,

MADDE 10- (1) Fonksiyonlar, uluslararası süreçlerle uyumlu olarak; Ekolojik, Ekonomik, Sosyal ve kültürel Orman Fonksiyonları ile Diğer Alanlar başlıkları dikkate alınarak belirlenir. Her bir detay orman fonksiyonu bu başlıklar altında ele alınır.

(2) Fonksiyon haritaları, katılımcı yaklaşımla, en az bir yıl öncesinden taslak halinde uygulayıcı tarafından yapılır. Orman fonksiyonlarının belirlenmesi ile ilgili alınacak kararlarda taraf olan ilgi gruplarının isabetli  seçilmesi ve  yeteri kadar bilgilendirilmesi gereklidir. Daha sonra fonksiyonlara bağlı işletme amaçları  tespit edilmelidir. 

(3) Taslak fonksiyon haritaları plan yapıcıları ve uygulayıcıyla birlikte gerekli çalışmalar yapıldıktan sonra kesinleştirilir.

Ormanların işletme sınıflarına ayrılması,

MADDE 11- (1) Plan ünitesinin işletme sınıflarına ayrılması ve isimlendirilmesi fonksiyonel yaklaşım öncelik alınarak gerçekleştirilir.

(2) Orman fonksiyonu, İşletme amacı, ağaç türü, idare süresi, amaç çapı, orman formu, kökeni(sürgün veya tohumdan), oluşum şekli (doğal veya yapay), işletme şekli ve amenajman metotları itibariyle kriterleri aynı olan bölme ve bölmecikler bir araya getirilerek, işletme sınıfları oluşturulur.

(3) Uygun büyüme ve planlama modelleri sağlandığında değişik işletme sınıflarında birleştirmeye gidilebilir.

Orman envanterinin yapılması,

MADDE 12- (1) Amenajman planlarını düzenlemek amacıyla yapılan orman envanteri; plan ünitesi içerisindeki orman ekosistemini meydana getiren alan üzerinde bulunan bitkisel, hayvansal ve mineral kökenli tüm fiziksel varlıklar, bu ekosistem içinde kendiliğinden oluşan hizmetlerden plan ünitesinde öne çıkanlar, bu ürün ve hizmetlerin miktarı üzerinde etkili olan doğal (yetişme ortamı) ve sosyo-ekonomik faktörler, orman zarar ve hastalıkları hakkında bilgi toplama ve değerlendirme işleridir. Buna göre orman envanteri;

a) Alan envanteri,

b) Yetişme ortamı envanteri,

c) Biyolojik çeşitlilik envanteri,

ç) Ağaç serveti ve artım envanteri,

d) Odun dışı orman ürünleri envanteri,

e) Ormanın ürün dışı (Hizmet) fonksiyonlarının envanteri,                                                                                                    

f) Sosyo-ekonomik durum envanteri,

g) Sağlık durumu envanteri,

olmak üzere sekiz bölümden oluşur.

(2) Yetişme ortamı, biyolojik çeşitlilik ve odun dışı orman ürünleri ile ilgili envanter bilgileri, Orman Genel Müdürlüğünce öngörülecek içerik ve organizasyon ile uzman birimler tarafından elde edilen verilerden sağlanır.Yukarda sıralanan Envanterler yanında ihtiyaç duyulan diğer envanterler de OGM ce öngörülecek usul ve esaslara uygun olarak bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesine göre yaptırılır.

Alan envanterine esas meşcere tiplerinin, diğer arazi tiplerinin ayrılması

MADDE 13- (1) Alan envanteri: plan ünitesindeki ormanlık alanların ağaç türü, orman formu, kuruluşu, işletme şekli, yaşı, karışımı, gelişme çağı, kapalılık, fonksiyon ve bonitet bakımından farklı kısımlarının, meşcere tipleri veya bölmecikler olarak  ayrılması; diğer alanlarda, ağaçsız orman toprağı, tarım alanı, iskan alanı, kum, depo ve fidanlık vb. gibi yerlerin, uygun simgelerle haritaya işlenmesi ve tüm bunların yüz ölçümlerinin harita üzerinden bulunmasıyla, elde edilen sonuçların Alan Döküm Tablosunda gösterilmesi işlerini kapsar. Alan envanterinde meşcere tiplerini ifade amacıyla kullanılan simgeler verilen Semboller Tablosunda gösterilir.

(2) Meşçere tipi ayrımında; aynıyaşlı ve maktalı koru ormanlarında ağaç türü, gelişim çağı, yatay kapalılık ve katlılık; değişikyaşlı koru ormanlarında ağaç türü, ağaç sayılarının çap basamaklarına dağılımına göre şekillenen aktüel kuruluş tipi; baltalık ormanlarında ağaç türü, kapalılık (sıklık veya dip kütük sıklığı) ve yaş esas alınır.

Alan envanterinin belirlenmesinde uzaktan algılama yöntemi

MADDE 14- (1) Alan envanteri, uzaktan algılama ve yersel ölçümlere dayalı 'Kombine Envanter Yöntemi' esas alınarak düzenlenen meşcere haritaları üzerinde yapılır.

(2) Amaca uygun ölçek ve nitelikte uydu görüntüleri veya hava fotoğrafları bulunduğu takdirde, meşcere haritaları görüntülere, fotoğraflara ve topografik haritalara dayanarak düzenlenir. Amaca uygun fotoğraf veya görüntülerin yokluğu halinde ise eski meşcere haritalarının güncelleştirilmesi ile yetinilir.

Amenajman plan haritaları

MADDE 15- (1) Amenajman planlarının harita ölçeği 1 ¤ 25000'dir. Gereken hallerde, bu ölçek değiştirilebilir. Orman amenajman işlerinde, hava fotoğrafı ölçeği en az 1¤ 20 000, görüntü çözünürlüğü en fazla 4 metredir.

Alanların ölçülmesi ve alanlarla ilgili tabloların hazırlanması

MADDE 16- (1) Tüm haritalar sayısal ortamda hazırlanır ve alanlar ölçülerek tablolar halinde gösterilir.

Yetişme ortamı envanteri

MADDE 17- (1) Yetişme ortamı envanteri; plan ünitesi içinde, verim gücü farklı alanlar (bonitet sınıfları) ve uygulanacak silvikültürel işlemler yönünden benzerlik gösteren alanların tespiti amacıyla; bonitet, ekolojik toprak serileri, orman yetişme ortamı birimleri (ekolojik üniteler) ve bitki sosyolojisi (orman cemiyetleri) haritalarının düzenlenmesi işlerini kapsar. Yetişme ortamı envanterinde (su açığı bulunan yerlerde su-hava ekonomisi yöntemi, su açığının olmadığı yerlerde bitki besin elementleri yöntemi vb.)değişik yöntemler kullanılır.

Ekolojik üniteler ve bitki sosyolojisi haritalarının yapılması ve iki haritanın birleştirilerek yetişme ortamı haritasının elde edilmesi

MADDE 18- (1) Ekolojik üniteler haritası, yetişme ortamı faktörleri (fizyografik, edafik ve klimatik) teker teker incelenerek ve toplanan bilgilere; Bitki sosyolojisi haritası, farklı orman topluluklarını ayırmaya yönelik ölçme, gözlem ve incelemelere dayanılarak düzenlenir. Yetişme ortamı haritası bu iki haritanın birleştirilmesiyle elde edilir. Yetişme ortamı haritası mevcutsa plan yapımında altlık olarak bu haritalar kullanılır. Bu harita yapılmamışsa bonitet haritalarıyla yetinilir.

Aynı yaşlı ormanlarda hasılat (Bonitet) sınıflarının ayrılması ve haritalarının düzenlenmesi

MADDE 19- (1) Aynıyaşlı ormanlarda bonitet sınıfları; standart yaştaki meşcere üst boyunu gösterge alan bonitet tabloları yardımıyla belirlenir. Bu amaçla, her örnek alanda 1-3 adet hakim ağaç seçilerek, boyları ve yaşları belirlenir. Örnek alanların yaş ve boy ölçülerinin ortalamasına karşılık gelen bonitet sınıfı,  bonitet tablolarından bulunur.

(2) Bonitet tablosu bulunmayan ağaç türleri için, öncelikle bu tablonun yapılması gerekir. Bonitet tablolarının düzenlenmesinde tercihen anamorfik, zorunlu durumda, polimorfik yöntemlerden biri seçilebilir. Bu amaçla, arazide metodun dayandığı esaslara uygun olarak, yeterli sayıda örnek alanda ölçme ve gözlem yapılır.

(3) Bonitet haritasının düzenlenmesinde, örnek alanlarda belirlenen bonitet sınıflarından yararlanılır. Bu amaçla, her örnek alanın haritada gösterilen yerine, ilgili örnek alanın bonitet sınıfı yazılır. Farklı bonitet sınıflarının sınırlarının geçirilmesinde; dere, sırt gibi arazi şekilleri ile meşcere tipi sınırları dikkate alınır. Bonitet sınıfı; işletme sınıfının asli ağaç türü için tayin edilir. Her bonitet sınıfı, haritada ayrı renkte boyanarak veya çizgi ve tarama ile gösterilir.

(4) Tepe kapalılığı % 10 ve daha aşağıda olan, galip ve yarı galip ağaçları bulunmayan ormanlar ile ormansız alanlar için bonitet tayini gerektiğinde, işletme sınıfı için hesaplanacak ortalama bonitet sınıfı alınır. Bu alanların küçük olması (10-15 ha.) halinde, bonitet sınıfı en yakın ormanlık alanın bonitetine göre kararlaştırılır. Zorunlu görülmesi halinde, böyle alanların verim gücü sınıflamasında yetişme  ortamı faktörlerini endeks alan metotlardan da yararlanılabilir.

Değişik yaşlı ve düşey kapalı ormanlarda hasılat (Bonitet) sınıflarının ayrılması ve haritalarının düzenlenmesi

MADDE 20- (1) Değişik yaşlı ve düşey kapalı olan, özellikle seçme ve devamlı orman kuruluşunda alanların, bonitet sınıfı tayini; 1.30 metredeki çapı 38 cm ve daha yukarıdaki gövdelerin çap-boy ortalamalarını esas alan Flury Metoduyla ya da göğüs hizasındaki yaş ve üst boy ortalamasına dayanan bonitet tabloları yardımıyla belirlenir.

(2) Göknar ve Kayın dışındaki ağaç türleri için bonitet tablolarının hazırlanmasında Madde 20, bonitet haritasının düzenlenmesi için Madde 21, bonitet tespiti yapılmamış alanlarda izlenecek prosedür için Madde 22'te açıklanan esaslar, değişikyaşlı ve düşey kapalı ormanlar için de  geçerlidir.

Hasılat (Bonitet) sınıflarının ayrılmasında mevcut haritalardan yararlanma

MADDE 21- (1) Bonitet haritalarının düzenlenmesinde, mevcut bonitet haritalarından da  yararlanılabilir.

Biyolojik çeşitlilik envanteri

MADDE 22- (1) Biyolojik Çeşitlilik Envanteri; planlama birimi içinde bulunan bitkisel türler, yaban hayvanları, genetik, ekosistem ve süreç çeşitliliğinin sayısal verilerinin derlenmesi ve coğrafi dağılım haritalarının düzenlenmesi işlerini kapsar. Disiplinler arası katılımcı anlayış çerçevesinde, ülke ormanlarında biyoçeşitliliği korumaya yönelik konumsal ve zamansal düzenlemeleri yapılır.  Biyolojik çeşitlilik envanteri, uzmanlar tarafından hazırlanarak plan yapana verilir.

Ağaç hacmi ve hacim artımı envanterinin yapılması

MADDE 23- (1) Ağaç hacmi ve hacim artımı envanteri, ormanın ölçüldüğü andaki dikili ağaç hacim ve hacim artımının, ağaç türlerine göre, çap ve kalite sınıflarına dağılımlarının, hacim veya ağırlık olarak belirlenmesi aşağıdaki şekilde yapılır.

a) Ağaç hacmi ve hacim artımı envanteri, envanterden beklenen doğruluk ve güven düzeyine bağlı olarak, yersel ölçümlerden, uzaktan algılama veya diğer tahmin metotlarından yararlanılarak yapılır. Yüksek doğruluk ve güven düzeyini zorunlu kılan üretim ormanlarında bu envanter, yersel ölçmelere dayanır.

b) Yüksek doğruluk ve güven düzeyi gerektirmeyen, koruma ve hizmet  fonksiyonlarının (ekolojik ve sosyal fonksiyonlu ormanlar) ön plana çıktığı diğer ormanlık alanlarda, ağaç hacmi ve hacim artımı envanteri için, uzaktan algılama tekniklerine dayalı yöntemler kullanılır. Gerekli hallerde yersel metotlar da kullanılabilir.Bu ormanlarda ağaç hacmi ve hacim artımı envanterinde bir önceki döneme ait eski plan verilerinden de yararlanılabilir.

c) Bu amaçla, bölgesel olarak düzenlenmiş mevcut  meşcere tipi tablolarından veya değişik sıklık ve bonitet için hazırlanmış hasılat tablolarından da yararlanılır.

ç) Yersel ölçüm ve gözlemlere dayalı ağaç hacmi ve hacim artımı envanterinde gerekli ölçüm ve incelemeler, teknik ve bilimsel yöntemlerle ormana dağıtılan örnek alanlarda yapılır. Örnek alanlarda toplanan bilgiler amaca göre  bölme veya bölmecik ya da meşcere tipi bazında değerlendirilir. Birim alan (1 ha) için elde edilen sonuçlar, baz alınan ünite alanı ile çarpılarak; amaca göre bölme veya bölmecik ya da meşcere tipi genelinin hesaplanmasında kullanılır.

d) Ağaç hacmi ve hacim artımı envanteri amacıyla, örnek alanların koru ve baltalıklarda ormana nasıl dağıtılacağı, sayısal yoğunluğun bakım ve gençleştirme alanlarında ne olacağı, şekil ve büyüklüklerinin nasıl belirleneceği, bu alanların ormanda nasıl bulunacağı, sınırlarının ne biçimde belirleneceği, üzerlerinde ne gibi ölçme ve gözlemler yapılacağı, toplanan bilgilerin nereye ve nasıl kayıt edileceği, teknik yönerge ile açıklanır.

e) Örnek alanların  hacim ve hacim artımlarının hesaplanmasında, plan ünitesindeki her ağaç türü için ayrı ayrı  düzenlenen tek girişli hacim ve hacim artımı tabloları veya o yöre için geliştirilmiş ağaç hacim denklemleri kullanılır. Hacim tabloları düzenlenirken, plan ünitesinde az bulunan ağaç türlerinden şekil katsayıları ve boy gelişmeleri birbirine yakın olanlar birleştirilebilir.

f) Tek girişli hacim tablolarının düzenlenmesinde eğer varsa standart (Çap ve boya göre hacmi veren çift girişli) hacim tablolarından yararlanılır. Böyle tablosu bulunmayan ağaç türleri için ya her çap basamağından yeteri sayıda deneme ağaçları keserek bunlardan sağlanan göğüs çapı ve hacim verileri ile tek girişli hacim tablosu düzenlenir ya da bu amaçla dikili ağaçlarda aynalı relaskopla yapılan, göğüs çapı ve hacim ölçümlerinden faydalanılır.

g) Artım tablolarının düzenlenmesinde Meyer'in 'Enterpolasyon Metodu' kullanılır.

ğ) Mevcut plandaki hacim ve artım tablolarının uygunluğu teyid edilirse ,bu tablo değerleri yeni planda da kullanılabilir.

h) Plan ünitesinin toplam ağaç serveti ve artımı ile bunların ağaç türlerine göre çap, kalite sınıflarına ve silvikültürel duruma dağılımı, örnek alanlardan sağlanan hacim ve hacim artımı verileri yardımıyla hesaplanır. Bu örneklerden toplanan bilgiler, amaca göre ya bölme veya bölmecik ya da meşcere tipi bazında değerlendirilir. Birim alan (1 ha) için elde edilen ve özel bir tabloda gösterilen sonuçlar, baz alınan ünite alanı ile çarpılarak; önce bölme, bölmecik veya meşcere tiplerinin ağaç serveti ve artımları işletme sınıfları itibariyle hesaplanır, sonra da, bunların toplamları alınarak, plan ünitesinin genelindeki hacim ve hacim artımları elde edilir.

ı) Sonuçlar, teknik yönergede belirtilen ayrıntı ve formatta tablolar halinde planda gösterilir.

i) Baz alınan her envanter ünitesi için hata ve istatistiki değerler, ünite içerisindeki örneklerin hektardaki hacimleri yardımıyla hesaplanarak, ayrıca gösterilir.

j) Ağaç serveti envanterinde hacim ve artımlar, dikili kabuklu gövde hacmi olarak hesaplanır. Bu hacimlerden elde edilecek kabuksuz hacimlerin ve bu hacmin değişik ürün çeşitlerine dağılımlarını tahmin için amenajman planlarına ürün çeşitleri ve zayiat oranları tablosu eklenir. Gereken hallerde, bu tablolarda kalın dal odunu miktar ve oranları da  belli edilir.

k) Baltalık ormanların hacim ve artımları ster cinsinden hesaplanır. Plan ünitesindeki her bir kesim düzeni için  (ağaç türü, yaş ve diğer karakteristikleri bakımından aynı olan meşcere tiplerini karakterize eden bölmelerden alınan) yeteri sayıda (1-3) adet örnek alan verileri değerlendirilerek, önce her tipin birim alandaki (1 ha) ortalama serveti elde edilir. Bu servetin yaşa bölümü ile kesimlik ortalama artım, alan ile çarpılmasıyla da, bölmeciğin toplam serveti hesaplanır.

1)Bir kesim düzeni için elde edilen sonuçlar, aynı plan ünitesinde, diğer kesim düzenlerinin ağaç türü, yaş ve diğer karakteristikleri bakımından benzer nitelik gösteren alanlarında da  kullanılabilir.

2) Baltalık ormanları için, değişik bonitet, yaş ve sıklık dereceleri yönünden düzenlenmiş, mevcut meşcere tablolarının elde bulunması halinde, hacim ve hasılat bilgileri bu tablolardan da alınabilir.

3)Korulu baltalık ormanlarının hacim ve hacim artımının hesabında, üst tabaka koru, alt tabaka baltalık ormanı olarak düşünülüp, buna göre işlem yapılır.

l) Ağaç serveti ve artım envanterinde dikili kuru, hastalıklı ve benzeri ağaçlara ait hacimler de ayrıca tespit edilir.

m) Tepe kapalılığı % 10 ve altında olan, servet bakımından fakir koru ve baltalık ormanlarında, hacim ve hacim artımı miktarları, tahminen veya gerektiğinde yeterli sayıda örnek alan ölçülerek belirlenir.

Ormanlarda karbon bilançosunun tespiti

MADDE 24- (1) Plan ünitesinde bulunan dikili servet ve artımın  tamamı hesaplandıktan sonra, dikili gövde hacmi cinsinden verilen bu miktarlar önce toprak üstü ve altı hacme, sonra da toprak üstü ve altı biyokütleye dönüştürülür. Bu miktarlar yardımıyla, plan ünitesinin karbon bilançosu çıkartılır.

(2) Gerekli hallerde, plan ünitesinin tamamında veya bir bölümünde ortaya çıkan toz tutma ve oksijen üretim miktarları da, bu veriler yardımıyla hesaplanır.

(3) Plan ünitesinin karbon bilançosu, oksijen üretimi ve toz tutma kapasitesinin hesaplanmasına ilişkin ayrıntılar teknik tebliğde açıklanır.                        

Odun dışı orman ürünleri envanteri tespitinin genel esasları

MADDE 25- (1) Odun dışı orman ürünleri envanteri; plan ünitesi sınırları içerisindeki orman ekosisteminde bulunan kök, yaprak, kabuk, reçine, mazı, sığla yağı, çeşitli bitki, meyve ve tohumlar (Ardıç tohumu, palamut, çamfıstığı, kestane v.s.) vb. gibi bitkisel; kuş, balık, geyik vb. gibi hayvansal; su, kömür, maden gibi mineral kökenli odun dışı varlıkların miktar ve değişim oranlarını sayı, hacim, ağırlık ve konumsal dağılım olarak tespit etmek amacıyla yapılan ölçme, sayım ve değerlendirmeleri kapsar.

(2) Odun dışı orman ürünleri envanteri, ilgili birimlerin (merkezi yada yerel) talebi halinde uzmanlar tarafından  yapılır. Sonuçlar harita ve rapor halinde ilgili plan yapıcısına  verilir.

Bitkisel kökenli odun dışı orman ürünleri envanteri

MADDE 26- (1) Bitkisel kökenli odun dışı orman ürünlerinin miktarı, ürünün özelliğine uygun tarzda hacım, ağırlık, sayı gibi birimlerle ifade edilir. Bitkisel varlıkların envanteri örnek alanlarda yapılır. Bu amaçla ağaç serveti ve artım envanteri için ölçülen örnek alanlardan yararlanılabileceği gibi, özellikle bozuk kapalı meşcerelerde ilave örnek alanlar da ölçülebilir. Bu ürünlerin toplanması, iç piyasalarda kullanımı ve ihracatı ulusal ve uluslararası standartlara göre düzenlenir:

Hayvansal kökenli odun dışı orman ürünleri envanteri

MADDE 27- (1) Hayvansal kökenli odun dışı orman ürünleri doğrudan veya dolaylı olarak elde edilen ürünleri içerir.

Mineral kökenli odun dışı orman ürünleri envanteri

MADDE 28-  (1) Mineral kökenli varlıkların envanteri, plan ünitesi içerisindeki suları (akar sular; göl, bent, pınar, maden suları gibi) ve kum, çakıl, taş vb. gibi çeşitli madenleri kapsar

 

 

                Ormanın ürün dışı (Hizmet) fonksiyonlarının envanteri

MADDE 29- (1) Ormanın ekolojik, sosyal ve kültürel (ürün dışı veya hizmet) fonksiyonlarının  envanteri; plan ünitesi sınırları içerisindeki orman ekosisteminde kendiliğinden oluşan fayda ve fonksiyonlardan, plan ünitesi için işletme amacı olarak öne çıkanları; teknik, bilimsel ve sosyal katılım yolu ile tespit etmek  ve bu fonksiyonların ünite içindeki konumlarını ortaya koymak amacıyla yapılan ölçme, sayım, değerlendirme ve haritalama işlerini kapsar.

Sosyo-ekonomik durum envanteri

MADDE 30- (1) Sosyo'ekonomik durum envanteri; plan ünitesi ormanlarının sosyal ve ekonomik yönden sahip olduğu olanakları ve planlama üzerinde etkili olan kısıtlayıcı faktörleri ortaya koymak, amenajman planının teknik, sosyolojik ve ekonomik açıdan uygulanabilirliğini olanaklı kılmak amacıyla, işletme kayıtlarından ve diğer çeşitli kaynaklardan (Nüfus istatistikleri, teknik raporlar vb. gibi) sağlanan bilgi ve dokümanın toplanması ve değerlendirilmesi işlerini kapsar. Bu amaçla yapılan envanter:

a) Kapasite envanteri; plan ünitesinin ait olduğu işletme şefliğinde mevcut işgücü, teknik personel, makine-ekipman, ulaşım ve iletişim ile diğer alt yapı elamanlarının miktar ve durumu ile ilgili bilgilerin toplanması;

b) Ekonomik durum envanteri; eski plan dönemindeki stok ve devir durumu, değişik orman ürünlerinin üretim maliyetleri ve satış fiyatları, yakın ve uzak piyasanın arz-talep durumu, transport ve iletişim ağlarının tamir ve bakım giderleri, yeniden inşa edileceklerin yatırım miktarları, gençlik ve kültür bakımları ile gençleştirme ve ağaçlandırma giderleri vb. gibi gelir ve harcamalar ile döner sermaye, ihtiyatlar ve muhasebe sistemine ilişkin bilgilerin toplanması;

c) Orman-Halk ilişkileri; plan ünitesi ormanları içerisinde ve bitişiğindeki halkın demografik yapısına ve geçim kaynaklarına ilişkin sayısal bilgiler ile, bu halkın ormanlar üzerindeki olumlu (işgücü sağlama) ve olumsuz (kaçak ve usulsüz kesimler, açma ve işgal, otlatma, zati ve pazar satışı için odun talepleri, özellikle orman tahdidi yapılmayan bölgelerde mülkiyet çekişmesi, çeşitli nedenlerle ormancılık uygulamalarına mani olma vb. gibi) sosyal taleplerle ilgili bilgilerin toplanması; konularını kapsar.

Sağlık durumu envanteri yapılması genel esasları

Madde 31- (1) Plan ünitesinde sağlık durumunun envanteri; ormanda hava kirliliği, böcek, mantar, yangın, kar, çığ, don, sel, heyelan, fırtına, yıldırım, yabanıl hayvan, kaya ve taş yuvarlanması ya da kesim zararları ve benzerleri gibi biyotik ve abiyotik olaylar nedeniyle meydana gelen zarar ve hastalıkların şekil ve derecesiyle ilgili bilgilerin toplanma ve değerlendirilmesi işlerini kapsar.

Sağlık durumu envanterinin yapılması

MADDE 32- (1) Sağlık durumunun envanteri, ağaç serveti ve artım envanteri amacıyla ölçülen örnek alanlarda gerçekleştirilir. Bu amaçla örnek alanlarda galip ve yarı galip ağaçlardan 6 adedi seçilerek, bunlardaki yaprak kayıp oranları ve renk bozulma oranları belirlenir. Bu oranlar yardımıyla her örnek alanın hastalık sınıfı ortaya konur. Hastalık sınıflarının ayrılmasında Avrupa Birliği normları esas alınır. Fırtına, rüzgar, kar, çığ, don, yıldırım ve benzeri gibi diğer olayların etki, şekil ve derecesi ayrıca not edilir.

(2) Sağlık durumu envanterinin nasıl yapılacağı ve bu bilgiler yardımıyla zarar ve hastalık sınıfları haritasının nasıl düzenleneceği teknik tebliğde açıklanır.

Aktüel kuruluşların belirlenmesi

MADDE 33- (1) Aktüel kuruluşlar; orman fonksiyonu, formu, işletme şekli ve amenajman metoduna bağlı olarak ortaya konur.

                Yaş sınıflarına göre işletilen aynı yaşlı ve maktalı ormanlarda aktüel kuruluşun belirlenmesi

MADDE 34- (1) Yaş sınıfları metoduna göre işletilecek aynıyaşlı ve maktalı ormanlarda aktüel kuruluşlar, işletme sınıfına dahil olan meşcerelerin alan, ağaç hacmi ve hacim artımının yaş sınıflarına dağılımlarından; seçme ya da devamlı orman formunda işletilecek değişik yaşlı ve düşey kapalı ormanlarda ise işletme sınıfına veya silvikültürel işlem ünitesine giren her bir meşcere ya da bölmeciğin türler itibariyle birim alandaki ağaç sayısı, göğüs yüzeyi, hacim ve hacim artımlarının çap basamak ve sınıflarına dağılımlarından yararlanılarak belirlenir.

Yaş sınıflarının uygulandığı aynı yaşlı üretim ve üretimdışı maktalı ormanlarda aktüel kuruluşun belirlenmesi

MADDE 35- (1) Yaş sınıfları metodunun uygulandığı üretim ve üretim dışı aynıyaşlı ve maktalı ormanlarda aktüel kuruluşları belirlemek için, işletme sınıflarının her birisindeki toplam alan, hacim ve artımların yaş sınıflarına dağılımları hesaplanır ve sonuçlar tablo ve grafik halinde gösterilir.

Çap sınıfları metotlarının uygulandığı değişik yaşlı veya düşey kapalı ormanlarda aktüel kuruluşun belirlenmesi

MADDE 36- (1) Çap sınıfları metotlarının uygulandığı değişikyaşlı veya düşey kapalı ormanlarda aktüel kuruluşlar; İşletme sınıfından yola çıkılarak, üretim ormanlarında ve entansif çalışmayı gerektiren üretim dışı ormanlarda  her bir bölme veya bölmecik için hesaplanan birim alan (1 ha) değerleri, ilgili ünitelerin alanları ile çarpılarak hesaplanır. Diğer üretim dışı ormanlarda da aktüel kuruluşlar, kuruluş tipi veya meşcere tipi esas alınarak hesaplanabilir. Sonuçlar, her ünite için tablo ve grafik olarak gösterilir.

Tıraşlama kesim ve dikime dayalı yıllık alan metodu'nun uygulandığı endüstriyel plantasyon ve baltalık işletme sınıflarında aktüel kuruluşun belirlenmesi

MADDE 37- (1) Tıraşlama kesim ve dikime dayalı Yıllık Alan Metodu'nun uygulandığı endüstriyel plantasyon ve baltalık işletme sınıflarında aktüel kuruluşlar, işletme sınıfındaki tüm meşcerelere ait alan, hacim ve hacim artımları, idare süresinin yıl sayısı kadar birer yıl ara ile oluşturulan yaş basamaklarına dağılımları ile ortaya konur, sonuçlar tablo ve grafiklerle gösterilir. 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

Ormanın Gelecekteki  Durumunun Tespiti

Optimal kuruluşların belirlenmesi ve aktüel  kuruluşlar ile karşılaştırılması esasları

MADDE 38- (1)Plan ünitelerinde optimal kuruluşlar; ormanın ayrıldığı fonksiyona göre ve işletme amacına uygun olan orman formu ve işletme şekilleri ile faydalanmanın düzenlenmesinde esas alınan amenajman metoduna göre değişen farklı yöntemler yardımıyla ortaya konur. Bu amaçla, öncelikle yöresel büyüme modellerinden yararlanılır. Büyüme modellerinin elde edilmesi için ihtiyaç duyulan sayıda devamlı deneme alanları her işletmede tesis edilir. Büyüme modeli elde edilmesinin güç ve zaman alması halinde mevcut  meşcere tabloları veya normal hasılat tabloları gibi hazır tablolara başvurulur. Ormanın fonksiyonlarına göre ayrılması, buna bağlı işletme amaçlarının tespit edilmesi ve orman formunun ne olacağının bilinmesi gerekir.

(2) Asli ağaç türüne ait böyle tabloların bulunmadığı hallerde, bu amaçla ya plan ünitesi içerisindeki uygun meşcerelerin kesimlik ortalama artımlarından  veya plan ünitesi koşullarına göre belirlenen amaç göğüs yüzeyi yada amaç hacmin, kararlaştırılan amaç çapı ve amaç yaşına göre oluşturulan, çap ve yaş basamak ve sınıflarına dağılımlarından faydalanılır.

Optimal kuruluşların belirlenmesi esasları

MADDE 39- (1) Optimal kuruluşlar; kullanılan amenajman metotlarına bağlı olarak, önce birim alan (1 ha) bazında ya da alanı idare süresi uzunluğunun yıl sayısı  kadar olan model işletme sınıfları bazında ortaya konur. Birim alan veya model işletme sınıfı bazında elde edilen bu kuruluşlar, daha sonra bölme, bölmecik, meşcere tipi ya da tüm işletme sınıfı alanları ile birlikte değerlendirilerek, istenen bazdaki optimal kuruluşlar elde edilir.

(2) İşletme sınıfı ayrımında, bonitet farklılığı dikkate alınmışsa, hesaplamalar gerçek alan üzerinden yürütülür. Plan ünitelerinde bonitet farklılığı bulunmasına karşın, işletme sınıfı ayrımında bu farklılık gözetilmemişse, optimal kuruluş hesapları, ortalama bonitete göre belirlenen redükte alanlar üzerinden yapılır.

Aynı yaşlı ve maktalı ormanlarda optimal kuruluşun belirlenmesi

MADDE 40- (1) Yaş sınıfları metodunun uygulandığı aynıyaşlı ve maktalı ormanlarda optimal kuruluşlar, işletme sınıfının bütünü için belirlenir. Bu amaçla, önce işletme amacının gerektirdiği uzunlukta bir idare süresi, bu süreye tam bölünebilen ve uzunluğu genel gençleştirme süresi uzunluğuna yaklaşık denk gelen bir yaş sınıfı genişliği (periyot uzunluğu) kararlaştırılır. İdare süresi periyot uzunluğuna bölünerek işletme sınıfı içerisinde kaç adet yaş sınıfı bulunacağı hesaplanır.

(2) Her yaş sınıfının taşıyacağı ağaç hacmi ya hasılat tablolarından çıkarılır ya da kesimlik ortalama artımı, ilgili yaş sınıfının orta yaşı ile çarpılarak hesaplanır. Birim alan ya da model işletme sınıfı için hesaplanan miktarlar, baz alınan süreklilik ünitesine teşmil edilerek, sonuçlar tablo ve grafik halinde gösterilir.

Endüstriyel plantasyonlarda optimal kuruluşun belirlenmesi

MADDE 41- (1) Endüstriyel plantasyonların optimal kuruluşları; büyüme modelleri yada kesimlik ortalama artımlar yardımıyla ortaya konur. İdare süresinin yıl sayısı adedince oluşturulan kesim alanlarının her yaş basamağında bulunan ağaç hacmi miktarları, ilgili yaşlara karşılık gelen birim alan hacimlerinin optimal yıllık alan miktarları ile çarpılarak elde edilir. Sonuçlar tablo ve grafik halinde gösterilir.

Çap sınıfları metotlarının kullanıldığı değişik yaşlı ve düşey kapalı ormanlarda optimal kuruluşun belirlenmesi

MADDE 42- (1) Çap sınıfları metotlarının kullanıldığı değişikyaşlı ve düşey kapalı ormanlarda optimal kuruluşlar; birim alandaki optimal ağaç sayılarının çap basamak ve sınıflarına dağılımları yardımıyla ortaya konur. Bu amaçla, değişik bonitet, sıklık ve amaç çaplarına göre düzenlenmiş optimal kuruluş tablolarından yararlanılır. Eldeki meşcere tablolarının değişik amaç çapı ve sıklıklara göre düzenlenmemiş olması halinde, önce mevcut tablolardaki verilerden yararlanılarak, istenen amaç çapı ve sıklık derecelerine göre ağaç sayısı dağılımları yeniden belirlenir, sonra da, birim alan için belirlenen bu dağılımlar, ilgili bölme veya bölmecik alanına teşmil edilir. Sonuçlar, tablo ve grafik halinde gösterilir.

Optimal  kuruluş tablolarının olmadığı değişik yaşlı ormanlarda, optimal kuruluşun ortaya konulması

MADDE 43- (1) Optimal kuruluş  tablolarının olmadığı değişikyaşlı ormanlarda, optimal kuruluşların ortaya konulmasında endüktif (deneysel) yöntemlere baş vurulur. Bu amaçla, plan ünitesinde silvikültür bakımından tipik değişikyaşlı kuruluş ve görünüşlere sahip olan 1-5 ha büyüklüğündeki orman parçalarında yapılan tam alan ölçmelerinden yararlanılır. Bu alanlarda 1.30 metredeki çapları (8) cm. ve daha büyük olan tüm ağaçların çapları ölçülür, sayısı tespit edilir ve ölçülen çaplar, dörder santimetrelik çap basamaklarına göre kaydedilir. Bu ölçü ve tespitlerin sonuçları grafik ya da matematiksel yöntemlerle dengelenerek, lokal optimal kuruluşlar belirlenir. Birim alan için elde edilen sonuçlar, tablo ve grafik halinde gösterilir.

Tıraşlama kesim ve sürgün yolu ile gençleştirmeye dayalı baltalıklar ve korulu baltalıklarda optimal kuruluşlar

MADDE 44-  (1) Tıraşlama kesim ve sürgün yolu ile gençleştirmeye dayalı baltalıklar ve korulu baltalıklarda optimal kuruluşlar, ancak zorunlu görülmesi halinde ortaya konur. Baltalıklarda ve korulu baltalıkların baltalık bölümlerinde optimal kuruluşlar endüstriyel plantasyonlardakine benzer biçimde; korulu baltalıkların koru bölümlerinde ise, yaş sınıfları metodunun standart uygulamasındakine benzer biçimde ortaya konur.

Uygulanan metoda göre aktüel ve optimal durumun karşılaştırılması

MADDE 45- (1) Ormanın aktüel ve optimal durumu için; uygulanan metodun baz aldığı kriter ve göstergelere göre, ağaç sayısı, hacim ve artımların yaş veya çap kademelerine göre grafikleri çizilir. Aktüel kuruluşun, optimal kuruluşa göre durumu ve optimalden olan sapmaları araştırılır.

Plan ünitesi ve iç ayrım düzeni sınırları

MADDE 46- (1) Plan ünitesinin sınırları; doğal veya yapay değişmez hatlardan yararlanılarak belirlenir. Bu belirlemede, mümkün ölçüde, mülki ve idari sınırlar dikkate alınır. Ormanın iç ayrım düzenini oluşturmaya (bölme, bölmecik ve meşcere tiplerini ayırmaya) yarayan sulu ve kuru dereler, ana ve tali sırtlar, göl, bent, sazlık ve bataklık kenarları gibi doğal sınırlar ile değişmez, son şeklini almış yapay hatlar ve gerekli görülecek diğer ayrıntılar, haritaya geçirilir. Plan ünitesi dış sınırları ile topoğrafik detaylar (dere, sırt, yol vb.) komşu plan üniteleri ile uyumlu olmalı ve standardizasyon sağlanmalıdır. Plan ünitesi sınırının dış tarafında kalan 500 metreye kadar mesafedeki belirgin sırt, tepe, kuru dere, akarsu, yol ve yerleşim yerleri gibi arazinin şekil ve durumunu gösteren belirgin nokta ve çizgiler de, haritada gösterilir.

(2) Kesinleşmiş orman kadastro haritalarının varlığı halinde, amenajman planındaki altlıkların bu haritalar ile uyumu sağlanır.

İç ayrım düzeninin kurulması

MADDE 47- (1) Her plan ünitesinde, aşağıda sıralanan amaçları gerçekleştirmek üzere iç ayrım düzeni kurulur:

a) Muhtemel  kırık ve devrikler, yangın, güneş yakması vb. gibi belli başlı tehlikelere karşı koruma önlemleri almak, ormanda bir koruma ve emniyet sistemi meydana getirmek.

b) Meşcereler kurma, bakım, gençleştirme ve değerlendirme gibi, çeşitli teknik işlerin yapılacağı yerleri belli  etmek,

c) Elde edilen orman ürünlerinin ormandan kolayca çıkarılmasını sağlayacak iyi bir transport tesisleri şebekesi kurmak,

ç) Konumsal verileri kontrol etmek ve karşılaştırmak,

d) Ormanda; idare ve işletme, kontrol, denetim ve teftiş işlerini kolaylaştırmak.

İç ayrım düzeninin kurulmasında mevcut tesislerden yararlanma

MADDE 48- (1) Plan ünitelerinde iç ayrım düzeninin kurulmasında var ise yol ve yangın emniyet şeritleri şebeke planından yararlanılır. Plan yapıcısı , bölme haritasına esas olan yol şebeke planını ve yangın emniyet şeritlerini ilgili birimlerden alır.

(2) Bölme sınırlarının belirlenmesinde kullanılan hatlar, genellikle kısa zamanda değişmeyecek sabit hatlar olup, arazide, haritada ve hava fotoğrafları / uydu görüntülerinde kolayca görülebilecek nitelikteki hatlardır.   Uygun ölçekli ve eşyükselti eğrili haritalar ve hava fotoğrafları / uydu görüntülerinden faydalanılarak seçilen bu hatlar, amenajman planı haritalarına geçirilir.

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

Silvikültür İşlerinin Düzenlenmesi

 

Genel esaslar

MADDE 49- (1) Plan ünitelerinde silvikültür işlerinin düzenlenmesinden maksat; mevcut yetişme ortamı koşulları ve orman vejetasyonunu göz önüne alarak,ormancılık ilke ve amaçlarını gerçekleştirmek üzere, ormanın gördüğü ekonomik, ekolojik ve sosyal fonksiyonları yerine getirecek, ormanın bugünkü (aktüel) kuruluşunu, optimal kuruluşa ulaştırmak için, ormanı oluşturan meşcerelerde uygulanacak silvikültürel yöntem ve işlemleri tespit etmek ve bunların uygulamasını planlamaktır. Bu düzenlemenin kapsamı; alan yönünden, ürün ve hizmet üretim sürekliliğinin gerçekleştirileceği planlama birimini (İşletme sınıfı, bölme,bölmecik veya meşcere); zaman yönünden de, hem birkaç periyodu içine alan uzun, hem de ilk periyoda ait kısa süreli genel öneri ve tavsiyeleri içerir.

 

Plan ünitelerinde silvikültürel teknik müdahaleler

MADDE 50- (1) Plan ünitelerinde silvikültür işlerinin düzenlenmesi amacıyla yapılacak teknik müdaheleler; ilgili ünitenin sosyo-ekonomik durumu, hakim ağaç türü, yetişme ortamı koşulları, fonksiyonlar ve bunlara göre gerçekleştirilecek işletme amaçları, orman formu, işletme şekilleri, sürekliliğe esas olan planlama bazı (İşletme sınıfı, bölme veya meşcere) ve faydalanmanın düzenlenmesinde kullanılan amenajman metoduna göre değişir.

Silvikültür işlerinin düzenlenmesi işlemleri

MADDE 51- (1) Silvikültür işlerinin düzenlenmesi amacıyla aşağıda sıralanan işler yapılır:

a) Plan ünitesi içerisindeki orman fonksiyonlarının her biri için, yetişme ortamı koşulları dikkate alınarak ağaç türü, karışım biçimi ve oranı, katlılık ve kapalılık yönünden işletme amaçlarına en uygun olan orman formu ve meşcere kuruluşu kararlaştırılır.

b) Birden fazla fonksiyon gören bölme ve bölmeciklerde, öne çıkan konumsal fonksiyonların tamamı sıralanarak, ana ve yan fonksiyonlar belirlenir. Çok fonksiyonlu ormanlarda, orman formu ve amaç kuruluşu yan fonksiyonlar da dikkate alınarak ana fonksiyona göre kararlaştırılır.

c) Aktüel meşcere kuruluşları amaç kuruluşlar ile karşılaştırılarak, uzun vadede amaç kuruluşuna ulaşabilmek için gerekli silvikültürel hedefler ve buna uygun olarak, ilk plan döneminde meşcerelere uygulanacak teknik işlemlerin biçimi ve şiddeti belirlenir.

ç) Amaç kombinasyonları için belirlenen silvikültürel hedeflere ulaşılması, değişik silvikültürel işlemlerle mümkün olduğundan, uygulayıcının deneyimlerinden yararlanmak amacıyla, silvikültürel planlamada bağlayıcı hükümlere yer verilmez.

d)  Yaş sınıfları metodunun uygulandığı işletme sınıflarında ilk periyotta gençleştirilecek alanların seçiminde gözetilen kriterler ve yeni generasyon için öngörülen amaç kuruluşlar açıklanır. Bu kuruluşun elde edilebilmesi için uygulanacak gençleştirme yöntemi ve kesim şekilleri konusunda öneriler yapılır. Ana amacı odun üretimi olmayan (odun dışı ürün ve hizmet fonksiyonlu ormanlar ve koruma statülü ormanlar) işletme sınıflarında, yaş sınıfları metodunun küçük maktalı varyantının neden seçildiği, idare ve gençleştirme sürelerinin neden uzun tutulduğu, özellikle  vurgulanır. Bu işletme sınıflarında ayrıca ara hasılat etalarının nasıl kararlaştırıldığı ve dönüş sürelerinin neye göre belirlendiği gerekçeli biçimde açıklanır ve bu etaların çıkarılması konusunda bağlayıcı olmayan görüşler belirtilir.

e) Seçme ve devamlı orman işletme sınıflarında, değişikyaşlı ve düşey kapalı orman formunun ve bu kuruluşların devamı için seçilen amenajman metodunun (Hufnagl, Fransız Hacim metotları,Genel eta,vb.) gerekçeleri açıklanır. Aktüel kuruluş tiplerinin optimal kuruluşlara yakınlık durumuna göre, optimal kuruluşlara ulaşabilmenin yolları belirtilir ve bu amaçla uygulanacak silvikültürel işlemler hakkında öneriler yapılır.

f) Dönüş süreleri kararlaştırılır. Zorunluluk bulunmadıkça, bu sürelerin plan süresi ile uygun olmasına dikkat edilir.

g) Baltalık ormanlarında, bakım esasları ile tıraşlama, seçme ve tetar kesim usullerinden hangisinin uygulanacağı belirtilir. Bu konuya ilişkin teknik esaslar hakkında bilgiler verilir.

ğ) Koruya dönüştürülecek baltalıklar ve korulu baltalıklar için, uygun yöntem seçilir. Bunun uygulanmasına ait şekil ve esaslar açıklanır. Koruya dönüştürmede, yetişme ortamı koşulları göz önüne alınarak, ekonomik ve hızlı gelişen uygun ağaç türlerine öncelik verilir.

h) Plan ünitesi içerisindeki ağaçlandırılması gereken açıklık alanlar ile yapay gençleştirme ve (imar-ıslah gerektiren) rehabilite edilecek  bozuk alanlar tespit edilir. Bu alanlar, ilgili tablolarında gösterilir.

ı) Hava kirliliği, böcek ve mantar arazları gibi biyotik ve abiyotik olaylar sonucunda zarar gören ormanlarda uygulanacak özel silvikültürel işlemlerin şekil ve esasları belirlenir.

i) Biyolojik çeşitlilik açısından önem taşıyan fauna ve floranın yaşam ortamları hakkında bilgiler verilerek, bu habitatların bulundukları yerlerde korunmasına yönelik özel önlemler (Özel koruma altındaki kuşların ve hayvanların besin kaynakları, yabani meyve ağaçları ve barınma olanakları, böcek ve mantarlar için alanda belli miktarlarda dikili kuru ve devriklerin bırakılması, ılımlı üretim müdahaleleri, devamlı orman işletmeciliği, doğal yaşlı bireylerin/meşcerelerin oluşturulması, çok aşamalı kontrollü üretim, tıraşlama kesiminin uygulanmaması ve alanların parçalanmaması, vb.) açıklanır.

j) İlk plan süresinde, plan yapıcısı tarafından bakım ve gençleştirmeye yönelik her hangi bir işlem önerilmeyen alanların nitelikleri ayrı ayrı belirtilir ve bunların işlem dışı bırakılma gerekçeleri açıklanır.

k) Su kenarı ormanları (dere, nehir, ırmak ve baraj gibi su yüzeyine sahip alanların etrafında oluşturulan ve ekosistem sağlığı açısından önemli olan ormanlık alanlar) ayrılarak buralara uygulanacak özel silvikültürel işlemler önerilir. Su kenarı koruma şeridinin ve uygulanacak silvikültürel işlemlerin belirlenmesinde su kenarı alanının türü, genişliği, toprak türü, arazi eğimi, su ürünleri vb. dikkate alınır.

l) Toprak koruma, hidrolojik, estetik, rekreasyon, ulusal savunma, bilimsel vb. diğer fonksiyonların bulunduğu alanlarda uygulanacak silvikültürel müdahaleler belirlenir.

 

BEŞİNCİ BÖLÜM

Faydalanmanın Düzenlenmesi

 

Planlama kriterlerinin tanımlanması ve belirlenmesi

MADDE 52- (1) İdare süresi; aynıyaşlı ve maktalı ormanlardan oluşan işletme sınıflarında, işletme sınıfını meydana getiren meşcerelerin yapay ya da doğal yolla kuruluşundan, herhangi bir amacı gerçekleştirecek olgunluğu elde ederek, gençleştirilmeleri için kesilmelerine kadar geçen olgunluk sürelerinin ortalamasıdır. Ana amacı odun üretimi olan ormanlarda, gerekli olgunluğun ulaşıldığı yaşların ortalamasına karşı gelen bu süreler; ana amacı odun üretimi olmayan (odun dışı ürün ve hizmet fonksiyonlu ormanlar ve koruma statülü ormanlar) ormanlarda, gerekli hizmetin artık alınamadığı ve meşcerelerin gençleştirmeye sokulacağı yaşların ortalamasına denk gelir.

(2) İdare süreleri mevcut araştırma ve envanter sonuçlarına göre hazırlanmış mahalline uygun meşçere hasılat tablolarından ,mevcut eski planlardaki ağaç hacim ve artım tablolarındaki bilgilerden ,diğer mahalline has inceleme sonuçlarından faydalanılarak planlama üniteleri için planlamacı ve uygulayıcı tarafından birlikte kararlaştırılır.

(3) Ana amacı odun üretimi olan işletme sınıflarında, ağaç türü bakımından ayrıca işletme sınıfı oluşturulmamışsa, idare süresi; karışıma giren ana türlerin ortalama olgunluk süresi olarak tespit edilir.

(4) Ana amacı odun üretimi olmayan işletme sınıflarındaki idare süreleri, işletme sınıfını oluşturan meşcerelerin amaç servet ya da göğüs yüzeyini elde ettiği yaşlardan başlayarak, bu servet veya göğüs yüzeyini artık koruyamayacakları yaşlara kadar geçen zaman aralıkları içinden, diğer kriterler de gözetilerek seçilir.

(5) İdare süreleri, periyot uzunluğunun katları halinde, periyot uzunluğuna tam bölünebilen bir sayı olarak belirlenir.

(6) Endüstriyel plantasyonlarda idare sürelerinin belirlenmesinde iç kârlılık oranı ya da net bugünkü değer kriterlerinden biri esas alınır.

(7) Baltalıklarda idare süreleri, işletme amacının (Çubuk, sırık, yakacak odun, kömür odunu ve maden direk) gerektirdiği çapların elde edildiği yaşlar olarak, ağaç türü ve bonitetlere  göre belirlenir.

(8) İdare süreleri hangi kriterlere göre belirlenirse belirlensin, plan ünitesi ormanlarında kararlaştırılan sürelerin kısaltılmasını zorunlu kılan biyotik ve abiyotik doğal olayların (patolojik faktörler, yangın, kar kırması vb.) mevcut olup olmadığı ayrıca incelenir, varlığı durumunda idare süreleri bu faktörlere  göre değiştirilir.

        Yaş sınıfları metoduna göre amaç çapı

MADDE 55- (1) Amaç çapı; yaş sınıfları metodunun uygulandığı işletme sınıflarında, teknolojik idare süresi uzunluğunu doğrudan etkileyen bir faktör olarak, çap sınıfları metodunun uygulandığı işletme sınıflarında ise, faydalanmanın düzenlenmesinde baz alınan ana kriterlerden birisi olarak, kendisine başvurulan bir düzenleme kriteridir. Amaç çapları, orman ürünleri endüstrisindeki teknolojik gelişmelere bağlı olarak, piyasadaki taleplere, plan ünitesinin sosyo-ekonomik konumuna ve yetişme ortamı bonitetine göre, plan yapıcı ve uygulayıcı tarafından birlikte  belirlenir.

                Yaş sınıfları metoduna göre amaç göğüs çapı

MADDE 56- (1) Amaç göğüs yüzeyi; yaş sınıfları metodunun uygulandığı koruma ve hizmet üretim amaçlı işletme sınıflarında, hem idare süresinin alt ve üst sınırlarını etkileyen bir faktör ve hem de sürekliliğin kontrolünde gösterge olarak kullanılan bir düzenleme kriteridir. Bu kriterden ayrıca, Hufnagl metotları ile planlanan koruma ve hizmet üretim amaçlı işletme sınıflarında optimal kuruluşların (Ağaç sayılarının çap basamaklarına dağılımlarının değişik sıklık derecelerine göre belirlenmesi) ortaya konmasında da, yararlanılmaktadır.

(2) Amaç göğüs yüzeyleri, arazi eğim grupları için, ilgili ağaç türünün bonitet sınıflarına göre, ulaşabileceği maksimum göğüs yüzeyleri dikkate alınarak, plan yapıcısı tarafından uygulayıcıyla birlikte belirlenir.

Devamlı orman işletme sınıfında amaç servet

MADDE 57- (1) Amaç servet; koruma ve hizmet üretim amaçlı devamlı orman işletme sınıflarında, sürekliliğin kontrolünde gösterge olarak kullanılan bir düzenleme kriteridir. Amaç servetler, arazi eğim grupları için, ilgili ağaç türünün bonitet sınıfları için, ulaşabileceği maksimum dikili hacimler dikkate alınarak, plan yapıcısı tarafından uygulayıcıyla birlikte belirlenir.

Yaş sınıfı genişliği

MADDE 58- (1) Yaş sınıfı genişliği; Periyot uzunluğu olarak da anılan bu kriter, 100 yıldan kısa idare süresi ile işletilen ve genel gençleştirme süresi kısa olan ağaç türlerinde 10; 100 yıl ve daha uzun idare süresi ile işletilen ve genel gençleştirme süresi uzun olan ağaç türlerinde 20 yıl alınır. Ancak, uygulanan genel gençleştirme süresine bağlı olarak yaş sınıfı genişliği 40 yıla kadar uzatılabilir.

Meşcere olgunlaşma süresi

MADDE 59- (1) Meşcere olgunluk süresi; tek bir meşcerenin yapay ya da doğal yolla kuruluşundan, herhangi bir amacı gerçekleştirecek olgunluğu elde ederek, gençleştirme amacıyla kesilmelerine kadar geçen zaman aralığıdır. Süreklilik ünitesi olarak, tek meşcerelerin esas alındığı durumlarda (Meşcere bazında planlama), idare süresi yerine kullanılır. Belirlenmesinde hangi gösterge esas alınırsa (Fiziksel, teknik, mali, ekonomik vb. gibi) o göstergenin adı ile anılır.

Geçiş süreleri

MADDE 60- (1) Geçiş süreleri; değişik yaşlı ve düşey kapalı meşcerelerden oluşan seçme veya devamlı orman işletme sınıflarında, her hangi bir çap basamak veya sınıfındaki ağacın bir sonraki çap basamak veya sınıfına geçebilmesi için gerekli olan zaman aralığıdır.

Tesviye süresi

MADDE 61- (1) Tesviye süresi (Denkleştirme süresi); maktalı ormanlarda işletme sınıflarındaki toplam aktüel ağaç servetlerini, seçme ve devamlı orman işletme sınıflarında, bölme ya da bölmeciklerin toplam servetlerini, ilgili süreklilik ünitesinin (işletme sınıfı, bölme ya da bölmecik) optimal servetine ulaştırmak için, öngörülen zaman aralığıdır. Tesviye süresi, aktüel ve optimal kuruluşlar arasındaki farka, piyasaların orman ürünlerine olan  taleplerinin zaman içerisindeki değişimine, plan ünitesi ormanlarının kesim ve taşıma olanaklarına göre değişir. Bu süreler, değişik alternatiflere bakılarak, plan yapıcısı  tarafından kararlaştırılır.

Düzenleme süresi

MADDE 62- (1) Düzenleme süresi; aktüel kuruluşları optimal kuruluşa ulaştırmak ya da ona olabildiğince yaklaştırmak için geçmesi gereken süredir. Bu süre, Aynıyaşlı ve maktalı ormanlarda periyot uzunluğunun katları; Değişikyaşlı ve seçme ormanlarda, dönüş süresinin katları ile belirlenir. Bu sürenin belirlenmesinde, tesviye sürelerinin kararlaştırılmasında izlenen yol uygulanır. Ancak, endüstriyel plantasyonlarda mevcut meşcerelerin kesim yaşı, iç kârlılık oranının, razı olunan oranın altına indiği yaşlardan fazla olamaz.

Dönüş süresi

Madde 63- Dönüş süresi; maktalı orman işletme sınıflarında birbiri ardına yapılacak iki bakım kesiminin, seçme ve devamlı orman işletme sınıflarında, bakım ve gençleştirmeye yönelik bütün kesimlerin, seçme ve baltalıklar ile endüstriyel plantasyonlarda aralama kesimlerinin, arasında geçen zaman aralığıdır. Bu süre, ekonomik fonksiyonlu işletme sınıflarında 10 yıl alınır. Endüstriyel plantasyonlarda ve genç meşcerelerin yoğunlukta olduğu işletme sınıflarında 5 yıla indirilebilir. Ekolojik, sosyal ve kültürel fonksiyonlu ormanlarda ise 20 yıla kadar uzatılabilir.

                Dönüştürme süresi

Madde 64  - (1) Dönüştürme süresi; Plan ünitesi içinde ağaç türü, işletme şekli ve orman formunu başka bir tür, işletme şekli ve formuna dönüştürmek için gerekli olan zaman aralığıdır.

Plan süresi

MADDE 65- (1) Plan süresi; amenajman planlarının geçerli olduğu zaman aralığıdır ve en az bir periyot uzunluğu kadardır.

Kesim planı süresi

MADDE 66- (1) Kesim planı süresi; kesim planlarının geçerli olduğu zaman aralığıdır. Bakım ve aralama kesim planları için 10-20 yıl olan bu süreler,  son hasılat kesim planlarında, gençleştirmede uygulanan silvikültürel metoda bağlı olarak, periyot uzunluğundan fazla olmamak üzere10 ' 40 yıl arasında değişir.

Aktüel ve optimal kuruluşların karşılaştırılması ve uzun vadeli stratejik planlamanın yapılması

MADDE 67- (1) Stratejik planlama; plan ünitesindeki süreklilik ünitelerinin her birisine (İşletme sınıfları, bölme ya da bölmecikler) ait aktüel ve optimal kuruluşların karşılaştırılması ve aktüel kuruluşların yeterli uzunluktaki düzenleme ve denkleştirme (tesviye) süreleri içinde, optimale ulaştırılması amacıyla yapılan işleri kapsar. Daha açık bir ifadeyle, plan ünitesi için belirlenen fonksiyonlara uygun işletme amaçları, üretim politikaları, koruma hedefleri ve silvikültürel müdahalelere göre plan stratejilerinin oluşturulması ve en uygun stratejinin belirlenmesidir. Plan stratejilerinin oluşturulmasında geçmiş plan stratejileri dikkate alınır.

(2) Süreklilik ünitelerinin ortaya konulan aktüel ve optimal kuruluşları tablo ve grafikler yardımıyla karşılaştırılır. Aktüel kuruluşun optimalden olan uzaklık ve yakınlıkları görsel (grafik) ve sayısal (tablo) olarak belirlendikten sonra, aktüel kuruluşların ne kadar zamanda optimale ulaştırılacağı kararlaştırılır

(3) Stratejik planlamanın yapılmasında, orman formuna ve faydalanmanın düzenlenmesinde kullanılan amenajman metotlarına göre, farklı yöntemler uygulanır. Bu planlamanın, yaş sınıfları metodunun kullanıldığı üretim ve koruma amaçlı işletme sınıflarında, seçme ve devamlı orman olarak planlanan üretim ve koruma amaçlı işletme sınıflarında ve endüstriyel plantasyonlardaki uygulama biçimleri, teknik Yönergede açıklanır.

Amenajman planlarının hazırlanması (Taktik Plan)

MADDE 68- (1) Amenajman planlaması; stratejik planlama sonucuna dayanarak, fonksiyonlarına ve işletme amaçlarına göre plan ünitesinde ayrılan süreklilik ünitelerinin her birisinde, ilk plan döneminde yapılacak işlerin (Faydalanmanın düzenlenmesinde kullanılan ana amenajman metoduna göre bakım, iyileştirme ve gençleştirme faaliyetlerinin yapılacağı alanları ayırmak, öngörülen silvikültürel işlemleri uygulayarak, bu alanlardan elde edilecek ara ve son hasılat miktarlarını hesaplamak, hesaplanan eta miktarlarını diğer yardımcı amenajman metotları ile karşılaştırmak, kesim ve ağaçlandırma planlarını hazırlamak), yer ve zaman olarak sıraya konulması veya bu sıranın uygulayıcıya bırakılmasıdır.

Faydalanmanın düzenlenmesinde kullanılan ana  amenajman metotları

MADDE 69- (1) Amenajman planlarının hazırlanmasında uygulanan teknik iş aşamaları; faydalanmanın düzenlenmesinde kullanılan ana amenajman metoduna ve orman formuna bağlı olarak, aşağıda sıralanan biçimde ele alınır:

a) Yaş Sınıfları Metodunun Uygulandığı Koru İşletme Sınıflarında

b) Yıllık Alan Metodunun Uygulandığı Endüstriyel Plantasyonlarda

c) Çap sınıfları metotlarının Uygulandığı Koru İşletme Sınıflarında

ç) Baltalık İşletme Sınıflarında

Yaş sınıfları metodunun uygulandığı koru işletme sınıflarında

MADDE 70- (1) Yaş sınıfları metodunun uygulandığı koru işletme sınıflarında amenajman planlamasının ilk aşaması, metodun (alan kontrol, hacim kontrol ve alan-hacim kontrol yöntemi) belirlenmesidir. Alan kontrol  yönteminde ilk işlem 'Normal Periyodik Sahayı' hesaplamak, ilk plan döneminde gençleştirmeye alınacak meşcereleri seçmek ve daha sonra 'Son Hasılat Kesim Planı' nı düzenleyerek, son hasılat etasını hesaplamaktır.

 

(2) Gençleştirmeye girecek meşcerelerin seçiminde öncelik sırası aşağıdaki biçimde uygulanır:

a) Yangın  alanları,

b) Gençleştirilmesine başlanmış ve gençleştirilmeleri devam etmekte olan bölme veya bölmecikler,

c) Olgunluk çağını aşmış ve bu nedenle derhal gençleştirilmeleri gereken bölme veya bölmecikler,

ç) azla tahrip görmüş, gövde sayısı ve kalitesi düşük, sağlık durumu iyi olmayan, gevşek kapalı ve düşük vasıflı alanlar, ağaçlandırılması gereken açıklıklar, yaş sınıfları dengesi bakımından erken kesilip ağaçlandırılması gereken bozuk vasıflı gençlikle kaplı alanlar,

d) Olgunluk çağına gelmiş, gençleştirilmesine başlanacak olan bölme veya bölmecikler,

e) Alan bütünlüğünü sağlamak için, gençleştirmeye sokulan meşcereler arasında bulunan ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına engel oluşturmayan bozuk orman alanları ile orman içi açıklıklar da, gençleştirme alanına katılır. Bunlar, periyodik alan hesabına dahil edilmez.

(3) Gençleştirmeye alınacak meşcerelerin aynı önceliğe sahip olması durumunda; işletmenin kendi öz kaynakları, pazar ve pazarlama durumu, alanın verim gücü, yol, transport gibi özelliklere göre daha avantajlı meşcerelere öncelik verilir. İstisnai haller protokollerde dikkate alınır.

(4)Aynı yaşlı koru ormanlarında bölme veya bölmeciklerin mümkün olduğunca aynı yaş sınıflarından oluşmasına özen gösterilir. Bu ormanlarda, gençleştirme alanına giren bölme ve bölmecikler 'Detay Silvikültür Planları' ile değerlendirilerek, kabul edilebilir gençlik grupları, hiç müdahale görmeyecek alanlar v.b. tespitler yapılır. Planlama dışı alan bırakılmadan bu planlar düzenlenir. Ancak gençleştirmeye uygun olmayan bölme veya bölmecikler bu aşamada tespit edilirse, mevzuat çerçevesinde silvikültürel planlamadan önce uygun olanlarla değiştirilir.

                (5) Yukarıda belirtilen esaslara göre seçilen meşcerelerin alan, ağaç serveti ve artımları, her işletme sınıfı için ayrı olarak düzenlenen Son Hasılat Kesim Planı Tablosuna taşınır. Bu alanlar üzerindeki toplam hacim ve hacim artımları, ağaç türlerine göre ayrı ayrı hesaplanır.

(6) Gençleştirme alanı dışında kalan tüm meşcerelere gerekli silvikültürel işlemler öngörülür. Bu meşcerelerden bakıma tabi tutulacak olanlardan alınacak ara hasılat etaları, her bir işletme sınıfı için ayrı olarak düzenlenen ilgili tablosunda gösterilir.

Yıllık alan metodunun uygulandığı endüstriyel  plantasyonlarda

MADDE 71- (1) Endüstriyel plantasyonlarda faydalanmanın düzenlenmesi, tıraşlama kesim ve dikim yolu ile meşcere kurmaya dayanan 'Eşit' ya da 'Gerçek' hasılatlı yıllık alan metotlarına göre gerçekleştirilir. Bu amaçla, önce işletme sınıfının aktüel kuruluşunun optimalden sapma biçim ve büyüklüğüne göre, ilk düzenleme süresi içinde kesilecek yıllık faydalanma alanları belirlenir.

(2) Endüstriyel plantasyon işletme sınıflarında, ilk plan döneminde kesime gireceklerin dışında kalan meşcerelerin tamamında, bakım kesimleri uygulanır. İşletme sınıfında bakım görecek meşcerelerin ara hasılat etaları, her meşcerenin bakım göreceği yıldaki durumu dikkate alınarak belirlenir. Bu amaçla ilke olarak büyüme modellerinde verilen ara hasılat miktarlarından, bunların yokluğu halinde silvikültürel etalardan yararlanılır. 105. maddede açıklanan tablo, endüstriyel plantasyonlar için de düzenlenir.

 Çap Sınıfları Metotlarının Uygulandığı Seçme ve Devamlı Orman Koru İşletme Sınıflarında

MADDE 72- (1) Değişik yaşlı ve düşey kapalı orman formunun uygun görüldüğü koru işletme sınıflarında faydalanmanın düzenlenmesinde uygun metotlar kullanılır. Metotları uygulayabilmek için gerekli amaç çapları ve geçiş süreleri gibi kriterler belirlenir.

Baltalık İşletme Sınıflarında

MADDE 73- (1) Baltalık işletme sınıflarında faydalanmanın düzenlenmesi, kesim ve sürgün yolu ile meşcere kurmaya dayanan 'Eşit hasılatlı yıllık alan' ya da 'Gerçek yıllık alan' metotlarına göre kesim düzenleri şeklinde planlanır. Kesim parselleri 20 hektardan büyük ve aynı yılın kesim parselleri bitişik olamaz. Meyilli arazide, maktalar eşyükselti eğrilerine paralel oluşturulur ve atlamalı olarak kesilir.

(2) Biyolojik çeşitlilik açısından hassas alanlarda (su ve yol kenarlarında) en az bir ağaç boyu genişliğinde tampon alanlar oluşturulur ve buralarda tıraşlama kesimi uygulanmaz. 

Faydalanmanın Düzenlenmesinde Kullanılan Yardımcı Amenajman Metotları

MADDE 74- (1) İşletme amacı ve orman formu ne olursa olsun, aynıyaşlı ve değişikyaşlı ormanlarda ana amenajman metotları kullanılarak hesaplanan eta miktarları, yardımcı metotlarla bulunan eta ile karşılaştırılır.

(2) Her işletme sınıfı için söz konusu metotlar yardımıyla hesaplanan eta miktarları, ana metotlar ile hesaplanan miktarlar ile karşılaştırılarak, eta miktarları arasındaki farkların gerekçeleri açıklanır. Ortaya çıkan duruma göre, gerekirse, ana metotlar ile hesaplanan etalar arasında uyum sağlayacak yeni miktarlar kararlaştırılır.

Kesim planlarının düzenlenmesi ve  haritalarının elde edilmesi

MADDE 75- (1) Plan ünitelerinin kesim planları, orman formu ve uygulanan amenajman metoduna göre, son ve ara hasılat kesim planlarından oluşur. Yaş sınıfları metodunun uygulandığı tüm işletme sınıfları ile endüstriyel plantasyonlarda hem son hasılat, hem de ara hasılat kesim planları düzenlenir. Bu işletme sınıflarında son hasılatın alınacağı meşcereler ile, bunlardan sağlanacak son hasılat etaları 82-87 maddeler arasında açıklanan esaslara göre belirlenir. Bu işletme sınıflarında gençleştirme alanları dışında kalan meşcereler için, ara hasılat kesim planı tablosu düzenlenir.

(2) Plan ünitesinde bakıma konu edilen meşcerelere (Seçme, Aynıyaşlı, Devamlı Orman vb.) ait kararlaştırılan bakım etalarının tamamı bölme ve bölmecikler itibariyle sıralanır. Plan uygulama süresi için toplam bakım etası, plan uygulama süresine bölünerek yıllık ortalama miktarı hesaplanır. Bulunan yıllık ortalama bakım etası esas alınarak yıllık bakım programına alınacak bölme ve bölmeciklerin veya parsellerin seçimi uygulayıcıya bırakılabilir.

(3) Seçme ve devamlı orman işletme sınıflarında ara ve son hasılat alınacak alanlar birbirinden ayrılamadığından, bu işletme sınıflarının tamamı, kesim haritasında değişik renklerle boyanır.

(4) Baltalık alanlarda kesim planı süresi, idare süresine eşit alınıp, sadece son hasılat kesim planı ile yetinildiği için, bu alanların tamamı kesim düzeni farklılığı ve sayısına bakılmaksızın, aynı renkle boyanır. Kesim haritasında  sadece farklı kesim düzenlerinin sınırları koyu renkli çizgilerle gösterilir ve içlerine kesim düzeni numarası yazılır.

Ağaçlandırılacak ve rehabilite edilecek   alanlar tablosunun düzenlenmesi

MADDE 76- (1) Ağaçlandırma yapılacak ve rehabilite edilecek alanlar, plan ünitesinin tamamında meşcere kuruluşları ve orman fonksiyonları dikkate alınarak belirlenir. Bu amaçla, öncelikle kapalılığı %10'un altında olan alanlar ayrı ayrı incelenerek, bu alanlarda ağaçlandırma veya rehabilitasyon yapılmasının gerekip gerekmediği ortaya konur. Fonksiyonel açıdan meşcere kuruluşu işletme amacına uygun olan alanlar (Tıbbi ve aromatik bitki türlerinin yoğun olduğu ya da mevcut kapalılığın yaban hayatı ve su üretimi açısından yeterli görüldüğü alanlar vb. gibi) ile, odun üretimi ekonomik açıdan mümkün olmayan alanlar ve üst orman zonlarında yer alıp, ağaçlandırılmasında sorun bulunan alanlar ayrılır. İşlem yapılacak alanlar, göreceği teknik işlemin gerektirdiği (imar- ıslah, rehabilitasyon, ağaçlandırma vb.) alt işlem gruplarına ayrılır.  

 

Odun dışı orman ürünlerinin üretiminde sürekliliğin sağlanması 

MADDE 77- (1) Ana amacı odun dışı orman ürünleri (defne yaprağı, reçine, sığla yağı, kabuk, tohum, meyve vb. gibi) üretimi olan orman alanlarında planlama, her ürünün yetiştirme ve ormandan çıkarma yöntemlerinin gerektirdiği özel duruma göre gerçekleştirilir. Bu ürünlerin üretim planlanması, diğer fonksiyonlarla kombine edilerek yapılır. Odun dışı orman ürünlerinin üretilmesinde, küresel ve ulusal süreçlere uygun, yasal düzenlemeler de dikkate alınarak hareket edilir. Gereği halinde, özel üretim planları düzenlenir.

Planların Düzenlenmesi

MADDE 78- (1) Ekosistem Tabanlı Fonksiyonel Amenajman planlarının yapım süreci içerisinde ve tamamlanmasında katılımcılığı sağlamak esastır. Bu ilke ile plan yapıcı ve uygulayıcı  birlikte hareket eder. Plan yapımının değişik aşamalarında alınan kararlar yerinde incelenir. Bu incelemelere orman sahibi veya yasal yetkilisi de katılabilir.

(2) Plan süresi içerisinde, işletmenin doğal ve ekonomik koşullarında, ormancılık bilim ve tekniğinde meydana gelecek değişmelere göre, planın geçerliliğini sağlamak, bu amaçla plan süresini kısa zaman aralıklarına bölmek ve bu sürelerde ulaşılacak hedefleri tespit etmek  yolları aranır.

(3) Bu incelemeler sonunda değişiklik ve düzeltmelerin yapılıp yapılmayacağı, yapılacaksa bu düzeltmelerin nerelerde, nasıl olacağı ortaya konur. Yaş sınıfları metoduna göre planlanan işletme sınıflarında ayrılan periyodik gençleştirme alanlarının yerleri belirlenir. Ayrıca, bakım alanlarının durumu kararlaştırılır. Değişik aşamalarda yapılan inceleme sonuçları ile ilgili protokoller düzenlenerek, uygulayıcı ile birlikte imzalanır.

(4) Amenajman plan ünitesi, İşletme Şefliği'dir. Ancak, zorunlu hallerde daha küçük veya büyük bazlarda plan yapılabilir. Plan Ünitesinin sınırlarının tespitinde, kesinleşmiş  'Kuruluş Olurları' esas alınır.

(5) Plan ünitesi, 9. madde uyarınca, gerektiği kadar işletme sınıfı, bölme ve bölmeciklere ayrılır.

(6) Amenajman planlarının yapılması, uygulanması, kayıtlarının tutulması, takip ve kontrol edilmesinde, oluşturulacak Konumsal Orman Bilgi Sisteminden yararlanılır.

            (7) Amenajman planlarının yazılmasında, düzenlenmesinde ve haritalandırılmasında standart bir içerik uygulanır.

(8) Amenajman planı için, işin başından planın imzasına kadar tüm harcamalar ile iş süresi kaydedilir.

(9) Orman Genel Müdürlüğünce yapılan planlarda tüm harcamalar, özel sektörce yapılan planlarda ihale bedeli ve idari giderler toplamı plan maliyeti olarak belirtilir.

       Planların onaylanması

MADDE 79- (1) Düzenlenen Amenajman Planı, Plan Yapıcısı ve mühendisleri tarafından imzalanır; kontrolü amenajman konusunda deneyimli uzmanlarca yapılır ve imzalanır. Amenajman planı, Orman Genel Müdürü veya yetkili kılınacaklar tarafından onaylanır.

(2) Amenajman planları, 5531 sayılı Orman Mühendisliği, Orman Endüstri Mühendisliği ve Ağaç İşleri Endüstri Mühendisliği Hakkında Kanunun 8 inci maddesi uyarınca serbest yeminli meslek mensuplarınca da onaylanabilir.

Planların saklanması

MADDE 80- (1) Amenajman planlarının düzenlenmesinde kullanılan her tür doküman, Plan Yapıcısı tarafından sınıflandırılıp, listeye bağlanarak, Orman Bölge Müdürlüğü'ne teslim edilir. Bu belgelerin sayısal ortamda,  idare tarafından belirlenen standart ve formatta  hazırlanmış birer örneği Özel Amenajman Arşivinde saklanmak üzere Orman Genel Müdürlüğü'ne teslim edilir.

(2) Amenajman planları, gönderildiği birimlerce demirbaş olarak kayıt ve muhafaza edilir.

ALTINCI BÖLÜM

Amenajman Planlarının Uygulanması

 

Plan uygulamasında sorumluluk

MADDE 81- (1) Amenajman planlarının uygulanmasından, ilgili İşletme Şefi, İşletme Müdürü, Bölge Müdürü ile plan uygulamasında kendilerine yetki ve görev verilen diğer teknik elemanlar, görevleriyle sınırlı kalarak müştereken sorumludur.

Detay silvikültür planı

MADDE 82- (1) Düzenlenen amenajman planlarının gençleştirme alanlarına ilişkin bölümünün arazide uygulanması, İşletme Şefi ve Silvikültür konusunda uzman teknik elemanlar tarafından düzenlenen 'Detay Silvikültür Planı' yardımıyla gerçekleştirilir. 

Uygulamadan önce yapılacak hazırlıklar

MADDE 83- (1) ygulamaya başlamadan önce Amenajman planı tümü ile okunur ve incelenir. İşletme sınıfı sınırları; bölmelerin sınırları ve değişiklik bulunup bulunmadığı; Fonksiyonlar; işletme amaçları; optimal kuruluşlar ve bu kuruluşlara ulaşmak için önerilen yöntemler ile kesim planları tam ve ayrıntılı olarak kavranır. Planda gösterilen gençleştirme ve bakım alanlarına gidilerek, planda önerilen teknik uygulamaların meşcerelere uygunluğu kontrol edilir. Var ise uyuşmazlıklar tespit edilir.

Bölmelerin araziye aplikasyonu

MADDE 84- (1) Plan yapıcısı tarafından düzenlenen iç ayrım haritasındaki bölmelerin araziye aplikasyonu, mahalli birimler (Orman İşletme Müdürlüğü elamanlarından oluşan bir grup) tarafından yapılır.

(2) Gerek plan yapımı sırasında işbirliği yapan planlayıcı ve uygulayıcıların, gerekse Detay Silvikültür Planını hazırlama sırasında görevli teknik personelin tüm dikkatlerine karşın, gözden kaçmış, düşünülememiş, veya bu planların düzenlenmesinden sonra ortaya çıkmış durumlar nedeniyle, amenajman planının öngörüsü ile, silvikültürel istekler bakımından ormanın gerçek ihtiyacı arasında belirgin uyuşmazlık bulunduğunun anlaşılması ya da planın uygulanmasıyla, sonradan giderilmesi çok güç sonuçlar ile karşılaşılacağının fark edilmesi halinde, amenajman planlarında zorunlu ve gerekli değişiklikler yapılır.

(3) Böyle hallerde durum Orman İşletme Şefliği, İşletme Müdürlüğü ve Bölge Müdürlüğü teknik elemanları tarafından, yerinde incelenip, ayrıntılı bir rapor düzenlenir. Plan değişikliği raporu, yetkili kılınan makam  tarafından onayladıktan sonra, planlara işlenir.

Dikil ağaç ölçü tutanağı düzenlenmesi

                MADDE 85- (1) Amenajman planının arazide uygulanışı sırasında, teknik işlem yapmak üzere girilen her bölme için, ayrı bir tutanak düzenlenir ve kesilecek her ağaç, türü ve çapına göre 'Dikili Ağaç Ölçü Tutanağı' adı verilen tutanağa geçirilir. İşlem yapılan bölmenin 1/10000 veya 1/25000 ölçekli krokisi, tutanağa eklenir. Kesilecek ağaçların hacimlendirilmesinde amenajman planı yapılırken kullanılan hacim tabloları ve birimleri esas alınır.

                Yuvarlak ağaç ölçü tutanağı düzenlenmesi

MADDE 86- (1) İşaretlenen ağaçlar, tekniğine uygun olarak kesilir ve orman ürünleri standardına uygun biçimde, değişik ürün çeşitlerine ayrılır. Elde edilen ürünler için 'Yuvarlak Odun  Ölçü Tutanağı' düzenlenir. Çıkan her gövde parçası numaralanır, işaretlenir ve hacimlendirilir. Tutanağın altına, elde edilen ürün çeşitleri, ağaç türleri ve kalite sınıflarına göre yazılır.

Bölme kartları

MADDE 87- (1) Yapılan her tür uygulama ve elde edilen hasılat miktarları kayıt altına alınır. Kayıtlarda, çıkan hasılatın ağaç türü ve ürün çeşidine göre miktarları ile yangın, fırtına, hava kirliliği, don, kar, böcek, mantar vb. (OÜH) etkenler ve bunların meydana getirdiği zararlar da gösterilir.

Dikili kurular

MADDE 88- (1) Envanter sırasında tespit edilen ve eta hesabına sokulmayan dikili kurular, Bölme Kartına doğrudan işlenir. Envanter yapıldıktan sonra meydana gelen dikili kuru tanımına giren bireyler çıkarılarak etaya mahsup edilir.

Bilgisayar ortamında bölme kartları

MADDE 89- (1) Bilgisayar ortamında hazırlanan bölme kartlarında, ilgili bölme için amenajman planından alınan bilgi ve rakamlarla, meşcere silvikültür planında öngörülen genel esaslar da yer alır. Yapılan her iş ve meydana gelen her değişiklik, zamanında ve eksiksiz olarak kayda geçirilir.

Amenajman planlarına kayıt yapılması

MADDE 90- (1) Amenajman planlarının yıllık uygulamasında işlem yapılan bölmeler için, bölme kayıtlarından çıkarılan bilgiler, amenajman planında, kesim planlarıyla ilgili tabloların 'Tatbik Olunan' sütununa  yazılır ve uygulayıcı tarafından imzalanır.

Amenajman planlarının uygulanmasının sonuçları hakkında yıllık rapor

MADDE 91- (1) Her yılın sonunda işletme şefliğince yapılan işler ve meydana gelen değişiklikler ile ilgili' Amenajman Planlarının Uygulanmasının Sonuçları Hakkında Yıllık Rapor' lar düzenlenir.

(2) Plan dönemi içerisinde, plan ünitesi (İşletme Şefliği) ve İşletme Müdürlüğünde meydana gelen değişiklikler; yıllık raporlar birleştirilerek ortaya konur. Elde edilen sonuçlar, planların yenilenmesinde temel oluşturur.

Çıkarılacak toplam etanın belirlenmesi

MADDE 92- (1) Plan ünitelerinin toplam etası, ünite içinde ayrılan süreklilik ünitelerinin (işletme sınıfları, bölme, bölmecik) her birisi için tekniğine uygun biçimde belirlenen ara ve son hasılat etalarının toplanmasıyla elde edilir.

 

Kararlaştırılan etanın ormandan çıkarılması

MADDE 93- (1) Kararlaştırılan etaların ormandan çıkarılması sırasında, uygulayıcının hangi koşullarda ve ne ölçüde serbest olacağı, planda açıkça belirtilir. Ancak, uygulayıcının kazandığı deneyimleri uygulamasına olanak vermek ve kendisine kimi ayrıntılarda serbestlik tanımak  amacıyla, bu açıklamaların, planın temel dayanakları ve genel hedefleri ile sınırlı kalması esastır.

(2) Amenajman planını uygulayan teknik elemanın dikkate alması gereken hususlar aşağıda sıralanmıştır:

a) Planda verilen etaları ormandan çıkaran uygulayıcı, yaşsınıfları etasının bakım için öngörülen miktarını, seçme etasının ise tamamını ilgili meşcerelerden çıkarırken, eta miktarını; planda kararlaştırılan oranlara göre değiştirmeye yetkilidir.

b) Gençleştirme alanları, baltalıklar ve endüstriyel plantasyonlardan planda hesaplanan eta miktarları üzerinde herhangi bir değişiklik yapılmaz, çıkarılan eta miktarı esastır.

c) Muhafaza ormanlarının planlanmasında, 'Muhafaza Ormanlarının Ayrılması ve İdaresi Hakkında Yönetmelik' esaslarına göre işlem yapılır.

ç) İşletme amacı ne olursa olsun, yaşsınıfları metodu ile planlanan koru işletme sınıflarında, gençleştirme alanlarının üst orman sınırındaki kısımlarında, sivri tepeler ve boyun noktaları civarında, iskan alanları ile yaylak, kışlak ve rekreasyon alanları etrafında, ana karayollarının her iki yanında 25-50 m genişliğinde şeritler bırakılarak, buralarda traşlama kesim yapılmaz.

d) Son hasılat etası, hazırlanan silvikültür planına göre, ağaç türü, mevcut gençliğin durumu, ışık, kuraklık, don gibi etkenler dikkate alınarak, çok dikkatli biçimde çıkarılır. Ormanın yapısının bozulmaması, yaşamının tehlikeye atılmaması için, zamansız, gereksiz, ani ve şiddetli müdahalelerde bulunulamaz. Meşcerenin kenar perdeleri ve iç dayanışması, düzensiz kesimlerle bozulamaz. Gençleştirme çalışmasının sürdürülmesi için gerekli işlemler, son derece dikkatli ve tedbirli biçimde uygulanır.

e) Maktalı koru ormanlarının ve endüstriyel plantasyonların bakım alanlarından sağlanacak ara hasılat etaları ve seçme veya devamlı orman işletme sınıflarından sağlanacak seçme etaları, bölme ya da bölmeciğin bütünü için belirlendiğinden, bu etaları ormandan çıkarmadan önce, bölme veya bölmecik alanı tümü ile gezilerek dikkatle incelenir. Planda verilen etalara mahsup edilmeyen dikili kuru ağaçlar, temizlik kesimi ile çıkarılır.Yürürlükteki plan dönemi öncesinden kalan dikili kuru, devrik ve yatıklar için planlarda eta verilmemiş ise 'Enkaz Tespit Raporu' düzenlenir. Plan döneminde meydana gelen kuruma,devrilme ve kırılmalar için 'Olağanüstü Hasılat Raporu' düzenlenerek etaya mahsup edilir. Eski generasyondan kalan üst tabakadaki müdahele edilmesi gereken ve planda eta verilmemiş fertler için 'Gerekçe Raporu' düzenlenerek adet ve hacim olarak alınmak istenilen miktar gösterilir. Bundan sonra, ilgili meşcerenin gerektirdiği silvikültürel işlemlere geçilir ve kararlaştırılan bakım etası, bu işlemler uygulanarak, ormandan çıkarılır. Bakım işlemleri, bölmeciğin her tarafında homojen biçimde uygulanır.

f) Traşlama kesim ve dikim yolu ile meşcere kurmaya dayalı endüstriyel plantasyonlarda teknik uygulama, yıllık kesim parsellerinin ormanda belirlenmesinden ibarettir. Ancak, maktalı koru ormanlarında olduğu gibi, bu işletme sınıflarında da, ana karayollarının her iki tarafında 25 m genişliğinde bir şerit, estetik amaçla, kesilmeden bırakılır.

g) Baltalıklardaki işlemler de, endüstriyel plantasyonlardakine benzer biçimde yürütülür.

ğ) Ölü yada aşırı yaşlılık nedeniyle seyrekleşerek verimden düşen traşlama baltalıklarında, kapalılığı yeniden tesis etmek veya kalın çaplı ürün elde etmek amacıyla, açıklık ve boşlukların kenarında ve bölmelerin sınırlarında, asli ağaç türünün sağlam ve düzgün gövdeli bireylerinden yeter sayıda ağaç, bir idare süresi daha kalmak üzere alanda kesilmeden bırakılır. Bu amaçla, tek ağaç yerine ocaktaki sürgünlerden uygun olanların tümü de bırakılabilir. Açıklık ve boşlukların bu şekilde doldurulmasının mümkün olmadığı hallerde tamamlama, dikim yoluyla yapılır.

h) Traşlama baltalıklarının tarım alanlarına bitişik kesimlerinde, açma ve işgalleri kontrol etmek ve orman sınırını korumak, ana yol kenarlarında da, doğal peyzajın estetik etkisini yükseltmek amacıyla, 25 m genişliğinde bir şerit tıraşlama kesilmeden bırakılır.  

ı) Odun üretimi fonksiyonu ile işletilen koru ve baltalık ormanlarda yapılacak müdahaleler sırasında ekolojik dengenin korunması ve biyolojik çeşitliliğin geliştirilmesi için hektarda 1-2 adet ölü, yaşlı, kuru, kovuk vb. ağaçlardan kesilmeden bırakılır.

Olağanüstü etaların hesaplanması

MADDE 94- (1) Plan ünitesi ormanlarında yangın, fırtına, kar, böcek, mantar, hava kirliliği gibi etkenler sonucu, kimi zararların oluşması ve fakat ortaya çıkan bu anormal durumun eta sürekliliği yönünden planda herhangi bir değişiklik yapılmasını veya planın yenilenmesini gerektirmeyecek ölçüde bulunması halinde, plan uygulamasında olağanüstü eta hesabı ve mahsubu yapılır. Bu durumda, zararın meydana geliş biçimi, yeri, zamanı ve büyüklüğüne göre aşağıdaki şekillerde işlem yapılır:

a) Zarar aynıyaşlı ormanlarda, gençleştirme yapılacak meşcerelerin birkaçında, toplu bir alanda meydana gelirse, bu meşcerelerin gençleştirilmesi öne alınır. Çıkan olağanüstü hasılat etası, son hasılat etasına mahsup edilir.

b) Yine aynıyaşlı ormanlarda toplu alanlar halinde, bakım kesimi yapılacak meşcerelerde meydana gelirse, bu meşcereler periyodik gençleştirme alanına aktarılır. Gençleştirilmesi bir sonraki periyoda kalmasında sakınca görülmeyen eş değerde alan, periyodik gençleştirme alanlarından, bakım alanına alınır. Olay gençleştirme alanlarının tümüne müdahale yapıldıktan sonra meydana gelirse, bu alanlar da, gençleştirmeye verilir. Bu alanlardan alınacak eta periyodik son hasılat etasına mahsup edilir. Zarar alanı 3 hektardan büyükse, plan değişikliği raporu ve olağanüstü hasılat raporu; küçükse sadece olağanüstü hasılat raporu düzenlenir.

c) Toplu alanlarda ortaya çıkan ve normal etaya mahsup edilecek olan olağanüstü hasılat etaları aşağıdaki formül ile hesaplanır:

                  

Burada: e_m : Mahsup edilecek miktar (m³)

              e   : Bölme veya BölmeciÄŸin etası (m³)

              f    : Bölme veya Bölmeciğin alanı (ha)

              ft   : Bölme veya Bölmeciğin Tahrip edilen alanı (ha)

ç) Olay meşcerelerde münferit ağaçlar veya küçük kümeler halinde ortaya çıkarsa; gençleştirilecek meşcerede Periyodik Son Hasılat Etasına, bakım alanında meydana gelirse, ilgili bölmeciğin bakım etasına mahsup edilir.

d) Değişikyaşlı ormanlarda, zarar bölmenin tamamında dağınık biçimde meydana gelmişse, çıkarılacak olağanüstü eta  hasara uğrayan bölmenin bir sonraki etasına mahsup edilir. Ancak, olay toplu olarak büyük bir alanda meydana gelmiş ve meşcerenin  aktüel kuruluş tipini değiştirecek şiddette ortaya çıkmışsa, olağanüstü hasılat etası sadece meşcerenin zarar gören alandaki etasına mahsup edilir ve bu alan meşcere alanından düşülür. Bölme ya da meşcere etası kalan alan üzerinden yeniden hesap edilir.

e) Plan ünitesindeki yol inşaatı, enerji nakil hattı, açma, kaçakçılık vb. herhangi bir şekilde ormandan çıkarılan ağaçlar için de, olayın toplu veya münferit olarak meydana geliş biçimi dikkate alınarak, yukarıdaki esaslara göre işlem yapılır.

(2) Tüm bu durumlar için uygulanacak işlemler, yapılacak ilk müdahalelerde esas alınır.

Olağanüstü etanın normal etaya etkisi

MADDE 95- (1) Miktarı ne olursa olsun, olağanüstü etalar, genç meşcerelerdeki bakım kesimleri ve gençleştirme çalışması başlatılmış bölmelerdeki teknik işlemlerin plana uygun biçimde yapılmasını erteletemez.

                Etaların ormandan çıkarılmasının ertelenmesi

MADDE 96- (1) Plan ünitesi için verilen yıllık etanın, piyasalarda kıymetlendirilmesinin mümkün olamadığı durumlarda, tamamı çıkarılmaz. Böyle hallerde, bakım alanlarından elde edilecek ara hasılat etasının bir bölümü, gelecek yıllarda ortaya çıkacak duruma göre kesilmek üzere bırakılabilir.

 

YEDİNCİ BÖLÜM

Plan Uygulanmasının İzlenmesi, Denetlenmesi,

Ara Yoklama Yapılması, Ekonomik Başarının Tespiti ve

Süresi Biten Planların Yenilenmesi

 

                Plan uygulamasının izlenmesi ve denetlenmesi

MADDE 97- (1) Amenajman planlarının uygulanması, düzenli bir izleme ve denetime tabidir. Denetimin amacı, uygulamadan sorumlu her kademedeki teknik elemana yardımcı olmak ve yol göstermektir.

(2) Uygulamanın izlenmesi ve denetimi, plan uygulamasından sorumlu personelin bürodaki ve arazideki çalışmalarını yerinde görmek, plan hedefleri ile uygulama arasında farklılıklar varsa, bunları tespit ederek, sebepleri hakkında bilgi edinmek, aksaklıkların giderilmesi konusunda uygulayıcıya yol göstermek ve sonuçlar hakkında düzenlenen rapor ve tabloları ilgililere göndermek biçiminde yürütülür.

(3) Plan uygulamalarının izleme ve denetimi; yıl içinde, yıl sonunda ve belirli periyot sonunda yapılır.                             

Ara yoklamanın yapılması

MADDE 98- (1) Plan süresinin ilk yarısı sonunda; plan uygulamasının ormanda meydana getirdiği olumlu ve olumsuz sonuçları inceleyerek, plan hedeflerine ne ölçüde yaklaşılabildiğini ortaya koymak ve böylece plan uygulamasına aynı biçimde devam edilip edilmeyeceğine karar verebilmek için ara yoklama yapılır.

(2) Ara yoklama, Amenajman Başmühendislikleri tarafından yapılır. Planlı uygulamanın aksaksız olarak  sürmesi halinde, ara yoklamadan vazgeçilebilir.

(3) Planda değişiklik yapmayı zorunlu kılan durumların ortaya çıkması halinde, plan süresi ve zaman farkı gözetmeksizin, doğrudan planın yenilenmesi yoluna gidilir.

Ara yoklamanın raporlanması

MADDE 99- (1) Ara yoklamanın yapılma biçimiyle, varılan sonuç ve kararlar, yoklamayı yapan Amenajman Başmühendisliği tarafından hazırlanan bir rapor ile açıklanır. Bu rapor, amenajman planlarının düzenlenmesi, onaylanması, muhafazası ve uygulanmasına ilişkin usul ve esaslara göre işlem görür.

Süresi biten amenajman planlarının ekonomik yönden incelenmesi

MADDE 100- (1) Süresi biten amenajman planının, değişik  alanlarına ilişkin iş planlarının ekonomik yönden gerekli kontrolleri yapılır. Ekonomik yönden durum belirlenir.

Amenajman planı uygulanması sonucunda elde edilen gelir ve giderlerin karşılaştırılması

MADDE 101- (1) Amenajman planlarının uygulanmasıyla elde edilecek gelirler ile bu gelirleri elde edebilmek için planda öngörülen idari ve teknik uygulamaların gerektirdiği giderler karşılaştırılır.

(2) Ekonomik fizibilite, İşletme Müdürlüğü bazında gerçekleştirilir ve plan ünitesine isabet eden miktarlar hesaplanır.

Süresi biten planların yenilenmesi

III- SONUÇ: Orman amenajman planı yönetmelik taslağı tarafımdan incelenerek  bu rapor tanzim edilmiştir.  Rapor hazırlanırken aşağıdaki şekilde hareket edilmiştir. Şöyle ki;

1-    Raporda ekleme yapılan kısımlar KOYU BOLT harflerle yazılmıştır.

2-   Tüm yönetmelik taslağı elden geçirilerek Başbakanlığın Mevzuat Hazırlama Esas ve Usulleri Hakkında     Yönetmeliğe uygun hale getirtilmiştir.

3-   Yönetmeliğin bazı maddeleri içerikleri birbirinin devamı niteliğinde olduğundan birleştirilmiştir.

4-   Bazı maddelerin altında kırmızı renkli uyarıcı olmak üzere NOT yazılmıştır.

Orman Mühendisleri Odasının görüşlerine esas olmak üzere tarafımdan hazırlanmıştır. 14/02/2007

Orman Mühendisleri Odası Genel Merkez Yönetim Kurulumuz;  Orman Genel Müdürlüğünce hazırlanarak Odamıza gönderilen, Amenajman Yönetmelik Taslağı üzerinde yaptığı ve benimsediği düzenlemeler yukarıya çıkarılmıştır. (Bold kısımlar)